|
Województwo podkarpackie leży w południowo-wschodniej części Polski. Od południa teren województwa zamyka granica państwowa ze Słowacją i w części z Ukrainą, a od wschodu z Ukrainą. Od zachodu i od północy sąsiaduje kolejno z województwami: małopolskim, świętokrzyskim i lubelskim. Przygraniczne położenie stwarza dogodne warunki do rozwoju transgranicznej współpracy gospodarczej. Liczne przejścia graniczne zachęcają do współpracy lokalne samorządy.
W województwie występują źródła wód mineralnych. W połączeniu z czystym powietrzem i korzystnym mikroklimatem, sprzyja to lecznictwu uzdrowiskowemu w Iwoniczu, Rymanowie, Polańczyku i Horyńcu Zdroju.
Ziemie województwa przez wieki były obszarem styku narodów, kultur i religii. Stąd wywodzi się niepowtarzalna barwa oraz różnorodność dziedzictwa kulturowego regionu. Dobra infrastruktura turystyczna (szlaki turystyki pieszej, rowerowej, konnej oraz wodnej) zachęca do uprawiania turystyki kwalifikowanej. Przyjemny wypoczynek zapewnią liczne ośrodki, rozwinięta sieć gospodarstw agroturystycznych oraz infrastruktura rekreacyjno-sportowa.
Województwo podkarpackie zaliczane jest do obszarów o dobrej kondycji ekologicznej. Od kilku lat następuje zauważalna poprawa stanu jakości wód powierzchniowych i powietrza atmosferycznego. Nadal pozostają nie rozwiązane problemy nadmiernej uciążliwości hałasu komunikacyjnego i konieczność usunięcia zaniedbań występujących w gospodarce odpadami, szczególnie komunalnymi. Poprawa stanu środowiska jest niewątpliwie wynikiem realizacji nowych przedsięwzięć proekologicznych, których oddanie do użytkowania przyczyniło się do korzystnych zmian w środowisku.
Województwo podkarpackie zajmuje powierzchnię 17,9 tys. km2, co stanowi 5,7 % powierzchni kraju. Zamieszkuje go 2,1 mln mieszkańców, tj. około 5,5 % ludności Polski.
Pod względem administracyjnym dzieli się na 159 gmin, 21 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu (Rzeszów, Krosno, Tarnobrzeg, Przemyśl).
Stolicą województwa jest Rzeszów, miasto stanowiące centralny ośrodek akademicki, gospodarczy i kulturalny.
Województwo podkarpackie obejmuje swoim zasięgiem trzy odrębne krainy fizjograficzne. Prawie całą północną część województwa zajmuje nizina Kotliny Sandomierskiej, część środkową Pogórze Karpackie, natomiast część południową zajmują góry Beskidu Niskiego i Bieszczady.
Obszar województwa podkarpackiego cechuje się znacznym urozmaiceniem ukształtowania terenu. Różnica między najwyższymi wzniesieniami na południu, a miejscami najniżej położonymi na północy wynosi około 1200 m.
W strukturze powierzchni województwa według stanu na dzień 1 stycznia 2002 roku - 54,2 % stanowiły użytki rolne, 38,2 % użytki leśne i grunty zadrzewione oraz zakrzewione, 2,7 % tereny komunikacyjne, 2,6 % tereny osiedlowe, 1,2 % wody, 1,1 % pozostałe tereny.
Tereny miejskie w 2002 roku zajmowały łącznie obszar 105,8 tys. ha tj. 5,9 % ogólnej powierzchni województwa, przy wskaźniku krajowym wynoszącym 6,8 %, a tereny wiejskie 1686,8 tys. ha, co stanowiło 94,1 % powierzchni województwa. Powierzchnia ogólna terenów zabudowanych i zurbanizowanych wynosiła 98,8 tys. ha tj. 5,5 % powierzchni województwa.
Cechą charakterystyczną województwa podkarpackiego są rozległe kompleksy leśne i duża powierzchnia obszarów przyrodniczych chronionych prawnie. Lasy zajmują powierzchnię 650,8 tys. ha, co odpowiada lesistości 36,3 %, wyraźnie wyższej od lesistości kraju wynoszącej 28,4 %. Obszary o szczególnych walorach przyrodniczych prawnie chronionych zajmują 856,8 tys.ha, co stanowi 47,8 % powierzchni województwa. Wskaźnik ten jest wyższy od krajowego, który kształtuje się na poziomie 33,1 %. Strefy o dużych walorach naturalnych i krajobrazowych oraz ekologicznych występują głównie w południowej i południowo-wschodniej części województwa.
Obszary chronione to w szczególności:
-
Bieszczadzki Park Narodowy o powierzchni ponad 29 tys. ha.
-
Magurski Park Narodowy o powierzchni w granicach województwa 17,4 tys. ha.
-
10 Parków Krajobrazowych.
-
17 Obszarów Chronionego Krajobrazu.
Rzeki województwa należą do dorzecza Wisły i zlewiska Morza Bałtyckiego. Wyjątek stanowi wypływająca w powiecie bieszczadzkim niewielka rzeka Strwiąż, należąca do dorzecza Dniestru. Krańcem północno-zachodniej części województwa przepływa rzeka Wisła, do której uchodzą wypływające z Karpat główne rzeki tego regionu: Wisłoka z Ropą, Jasiołką, Wielopolką i Tuszymką oraz San z Wisłokiem i jego dopływami. W rejonie Kotliny Sandomierskiej wypływają Łeg i Trześniówka uchodzące bezpośrednio do Wisły oraz Trzebośnica - lewy dopływ Sanu. Przez północno-wschodnią część województwa przepływają Wisznia i Szkło oraz wypływające z Wału Roztocza Lubaczówka, Tanew i Bukowa - prawe dopływy Sanu.
Województwo jest dość zasobne w surowce mineralne, z których największe znaczenie gospodarcze mają ropa naftowa i gaz ziemny. Ropa naftowa występuje głównie w rejonie Podkarpacia, w pasie pomiędzy Ustrzykami Dolnymi a Gorlicami oraz w rejonie Radomyśla Wielkiego, Dębicy, Ropczyc, Nosówki i Przemyśla. Złoża gazu występują na Podkarpaciu obok ropy naftowej oraz wokół Przemyśla, Jarosławia, Przeworska, Lubaczowa, Rzeszowa, Dębicy, Ropczyc, Łańcuta, Sokołowa i Leżajska. W północnej części Kotliny Sandomierskiej w rejonie Tarnobrzega i Machowa, a także w okolicach Baszni Górnej występują złoża siarki.
Klimat województwa jest klimatem przejściowym między klimatem oceanicznym i kontynentalnym. Średnie roczne temperatury wahają się w granicach 6 - 8,50C. Do najcieplejszych miejsc zaliczyć należy zachodnią część Kotliny Sandomierskiej. Najmniejsze roczne sumy opadów notuje się w Kotlinie Sandomierskiej (około 600 - 700 mm), najwyższe w górach (800 - 1000mm). W województwie panującymi wiatrami są wiatry południowo-zachodnie, zachodnie i północno-zachodnie. W wielu rejonach, w dolinach i górskich kotlinach występują znaczne odchylenia klimatyczne spowodowane lokalnymi mikroklimatami.
Województwo podkarpackie jest regionem rolniczo-przemysłowym. W sektorze publicznym funkcjonuje ponad 5100 podmiotów gospodarczych, w sektorze prywatnym około 130 tys. podmiotów. Dominujące gałęzie przemysłu to przemysł elektromaszynowy, chemiczny i rolno-spożywczy. Do najważniejszych ośrodków przemysłowych, odgrywających dominującą rolę w życiu gospodarczym województwa zaliczyć należy: Rzeszów, Stalową Wolę, Dębicę, Mielec, Krosno, Przemyśl, Sanok i Tarnobrzeg.
Ponad 90 % powierzchni rolniczej województwa znajduje się w posiadaniu rolników indywidualnych. Stosunkowo czysta ekologicznie rolnicza przestrzeń produkcyjna predestynuje województwo do produkcji tzw. "zdrowej żywności" w coraz liczniej powstających gospodarstwach ekologicznych.
|