Odpadami nazywamy każdą substancję lub przedmiot należący do jednej z kategorii, określonych w załączniku do ustawy o odpadach, których posiadacz pozbywa się, zamierza pozbyć się lub do ich pozbycia się jest obowiązany. Ponadto posiadacz obowiązany jest także do pozbywania się substancji lub przedmiotów niespełniających wymagań technicznych, określonych w przepisach.

Zgodnie z polskim i unijnym prawem zasady postępowania z odpadami są następujące:

• zapobieganie powstawaniu odpadów i ich minimalizacja,
• zapewnienie odzysku, głównie recyklingu, odpadów, których powstania w danych warunkach techniczno-ekonomicznych nie da się uniknąć,
• unieszkodliwienie odpadów (poza składowaniem),
• bezpieczne dla ludzkiego zdrowia i środowiska składowanie odpadów, których nie da się poddać procesom odzysku lub unieszkodliwiania z powodu warunków techniczno-ekonomicznych. 

W zależności od źródła pochodzenia, zasadniczo wyróżniamy dwie podstawowe grupy odpadów powstające:

• w sektorze gospodarczym, czyli tzw. odpady przemysłowe w tym niebezpieczne,
• w sektorze komunalnym, czyli tzw. odpady komunalne.

Według danych posiadanych przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Rzeszowie w województwie podkarpackim w 2002 roku wytworzono 1,47 mln Mg odpadów, w tym prawie 80 % stanowiły odpady pochodzenia przemysłowego i nieco ponad 20 % odpady komunalne.

Gospodarka odpadami w województwie podkarpackim w 2002 roku

 Źródłem odpadów pochodzenia przemysłowego w województwie jest przede wszystkim przemysł spożywczy i energetyczny oraz w miejszym stopniu przemysł elektromaszynowy, chemiczny, metalowy, metalurgiczny, w tym produkcja stali i wyrobów walcowanych, rafinerie ropy naftowej oraz górnictwo siarki. Według bazy SIGOP - W (System Informacji Gospodarki Odpadami Przemysłowymi) prowadzonej przez WIOŚ w Rzeszowie, w województwie podkarpackim w 2002 roku wytworzono 1,15 mln Mg odpadów pochodzenia przemysłowego, z których: 1,1 mln Mg odzyskano, 115 tys. Mg zmagazynowano, 13 tys. Mg unieszkodliwiono (poza składowaniem), a 21 tys. Mg złożono na składowiskach. Ze względu na zagospodarowanie odpadów z lat ubiegłych ich bilans nie zamyka się w obrębie jednego roku. Największą grupę wytworzonych odpadów stanowiły odpady przemysłu cukrowniczego (341,4 tys. Mg) oraz odpady z procesów termicznych (244,7 tys. Mg).

Dominujące rodzaje odpadów pochodzenia przemysłowego powstałe w województwie podkarpackim w 2002 roku wg bazy SIGOP-W

W porównaniu do roku 2001 odnotowano nieznaczny wzrost ilości wytworzonych odpadów pochodzenia przemysłowego. Najwięcej powstało ich w powiatach: stalowowolskim, ropczycko-sędziszowskim, przeworskim i rzeszowskim. Najwięksi wytwórcy odpadów w województwie to: Cukrownia Ropczyce S.A., SUEDZUKER GARBÓW sp. z o.o., Oddział w Przeworsku (dawna nazwa Cukrownia Przeworsk S.A), Elektrownia Stalowa Wola S.A. oraz Huta Stalowa Wola S.A. Ilość odpadów pochodzących z tych zakładów w 2002 r. wynosiła 520 tys. Mg, co stanowi ponad 45 % odpadów przemysłowych wytworzonych w województwie. Odpady przemysłowe składowano na 19 składowiskach odpadów niebezpiecznych, innych niż niebezpieczne i obojętne i obojętnych. Nagromadzenie odpadów na tych składowiskach na koniec 2002 r. osiągnęło poziom 500 tys. Mg.

Gospodarka odpadami niebezpiecznymi w województwie podkarpackim w 2002 roku

Według bazy SIGOP - W odpady niebezpieczne w województwie stanowiły około 1,7 % wszystkich odpadów pochodzenia przemysłowego wytworzonych w 2002 r. i powstało ich prawie 20 tys. Mg. Były to głównie odpady z przeróbki ropy naftowej, odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i stosowania produktów przemysłu chemii organicznej oraz odpadowe oleje silnikowe, przekładniowe i smarowe. Najwięcej powstało ich w powiatach: dębickim, krośnieńskim, jasielskim i m. Rzeszów. Wytworzone odpady niebezpieczne zostały w 61 % poddane procesom odzysku, i w 32 % unieszkodliwione (w tym 7 % przez składowanie). Pozostała część, w ilości 15 %, została zmagazynowana w celu dalszego wykorzystania lub unieszkodliwienia. Ze względu na zagospodarowanie w 2002 roku odpadów niebezpiecznych wytworzonych w latach wcześniejszych suma % przekracza 100.

Udział procentowy odpadów niebezpiecznych w masie odpadów pochodzenia

Odpady pochodzenia przemysłowego wytworzone w województwie podkarpackim w 2002 roku

Ważną grupę w odpadach niebezpiecznych stanowią odpady medyczne. Są to odpady powstające w związku z udzielaniem świadczeń zdrowotnych oraz prowadzeniem badań i doświadczeń naukowych w zakresie medycyny. W 2002 roku w podkarpackim wg bazy danych SIGOP - W wytworzono 1, 4 tys. Mg odpadów medycznych, w tej grupie odpady niebezpieczne stanowiły prawie 60 % (809 Mg) i zostały one prawie w całości unieszkodliwione termicznie.

W 2002 roku Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Rzeszowie dokonał przeglądu eksploatowanych na terenie województwa składowisk i spalarni odpadów. Przeprowadzona inwentaryzacja wykazała, że na terenie podkarpackiego funkcjonuje ogółem 81 składowisk odpadów, z których:

• 13 (16 %) spełnia wymagania ochrony środowiska,
• 34 (42 %) przewidziane zostały do modernizacji,
• 34 (42 %) zakwalifikowano do wstrzymania działalności i przeprowadzenia rekultywacji.

Według informacji posiadanych przez Inspektorat wymagane prawem pozwolenia zintegrowane powinny uzyskać 24 podmioty zarządzające składowiskami.

Inwentaryzacją objęto również spalarnie odpadów. Wykazała ona, że na terenie podkarpackiego eksploatowanych jest 14 spalarni (8 medycznych i 6 innych niż medyczne), z czego:

• 3 spełniają wymogi ochrony środowiska,
• 7 przewidzianych jest do modernizacji zgodnie z art. 32 ustawy wprowadzającej,
• 4 wyznaczono do wstrzymania działalności.

Instalacje i obiekty do unieszkodliwiania odpadów w województwie podkarpackim wg stanu na dzień 30.06.2003 roku

Odpady komunalne są to odpady powstające w gospodarstwach domowych, a także odpady niezawierające odpadów niebezpiecznych pochodzące do innych wytwórców odpadów, które ze względu na swój charakter lub skład są podobne do odpadów powstających w gospodarstwach domowych. Według danych uzyskanych przez Inspektorat drogą ankietyzacji na terenie województwa podkarpackiego wytworzono około 320 tys. Mg tego typu odpadów. Zostały one prawie w całości zdeponowane na 62 składowiskach odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne (zgodnie z nową ustawą o odpadach składowiska komunalne zaliczane są do grupy składowisk innych niż niebezpieczne i obojętne). Nagromadzenie na tych składowiskach na koniec 2002 r. osiągnęło poziom ponad 2 mln Mg. Aktualne na terenie województwa działają 2 kompostownie i 2 segregatornie, ale ilość przerabianych w nich odpadów jest niewielka. Dalej wiele gmin nie wprowadziło jeszcze na swoim terenie selektywnej zbiórki odpadów komunalnych.

Duży problem stanowi przeróbka i zagospodarowanie osadów powstających w wyniku oczyszczania ścieków komunalnych. W województwie w 2002 roku wytworzono ponad 20 tys. Mg (w przeliczeniu na suchą masę) komunalnych osadów ściekowych. Ponieważ na terenie podkarpackiego nie występuje spalarnia, w której można byłoby unieszkodliwiać osady ściekowe, są one głównie wykorzystywane na cele nierolne: do rekultywacji terenów pogórniczych w powiecie tarnobrzeskim, deponowane na składowiskach, albo używane jako warstwa przekładkowa na składowiskach. Część osadów magazynowana jest na terenach oczyszczalni na poletkach, placach składowych, lagunach, stawach osadowych.

Sposoby postępowania z komunalnymi osadami ściekowymi w województwie podkarpackim w 2002 roku

Komunalne osady ściekowe wytworzone w województwie podkarpackiem wg powiatów w 2002 roku

Osiągnięte efekty ekologiczne w gospodarce odpadami:

• w 2002 roku oddano do użytkowania nowoczesne składowisko odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne przyjmujące odpady komunalne w Sokołowie Młp. powiat rzeszowski oraz w Karlikowie gmina Bukowsko powiat sanocki,
• zlikwidowano składowisko odpadów poneutralizacyjnych w FEDERAL MOGUL GORZYCE S.A. w Gorzycach, a teren po wywiezieniu odpadów poddany został rekultywacji,
• wybudowano składowisko odpadów dla miasta Przemyśla.

Zadania do realizacji:

• zapewnienie zintegrowanej gospodarki odpadowej, poprzez realizację zadań zawartych w krajowym i wojewódzkim planie gospodarki odpadami, które są zgodne z wymogami ochrony środowiska i zasadą zrównoważonego rozwoju,
• opracowanie i uchwalenie planów gospodarki odpadami na szczeblach powiatowych i gminnych,
• intensyfikacja działań w zakresie zamykania, rekultywacji lub modernizacji składowisk, które nie spełniają wymogów przepisów o odpadach oraz budowa nowych składowisk wg standardów UE,
• objęcie wszystkich mieszkańców województwa zorganizowaną zbiórką odpadów komunalnych i wyeliminowanie w ten sposób niekontrolowanego wprowadzania odpadów do środowiska,
• podniesienie skuteczności selektywnej zbiórki odpadów, ze szczególnym uwzględnieniem odpadów ulegających biodegradacji, odpadów wielkogabarytowych, budowlanych i niebezpiecznych zawartych w odpadach komunalnych tj.: baterie, świetlówki, niewykorzystane lub przeterminowane lekarstwa,
• wprowadzenie edukacji ekologicznej w zakresie ograniczania ilości powstających odpadów,
• kompleksowe rozwiązanie problemu gospodarki osadami ściekowymi w województwie podkarpackim.