Ta strona korzysta z plików cookies. Wykorzystujemy je do tworzenia statystyk oglądalności strony oraz do logowania się. Możesz usunąć pliki cookies z dysku twardego, a także zablokować ich zapisywanie poprzez zmianę ustawień swojej przeglądarki. ×
Czwartek, 21 Sierpnia 2014
KONTAKT|AKTUALNOŚCI|MAPA SERWISU|START
Element wykonany w technologii Flash. Do prawidłowego działania zainstaluj FlashPlayer
Biuletyn
Informacji
Publicznej
Odwiedziło nas
Łącznie 2857829 osób
W 2014 roku 441237 osób
W Sierpniu 33239 osób
Dzisiaj 1245 osób
Data ostatniej aktualizacji
Czwartek, 21 Sierpnia 2014
2007-09-26
Rozdział V - Wody podziemne

Ewa Kozak


1. Wpływ eksploatacji wód podziemnych na środowisko

Postępująca degradacja środowiska przez człowieka, bezmyślna eksploatacja zasobów i zaniedbanie kwestii związanych z ich ochroną spowodowały, że w Polsce prawie nie występują wody powierzchniowe, które spełniałyby normy wód możliwych do bezpośredniego wykorzystania jako woda pitna, czy woda technologiczna w przemysłach takich jak np. spożywczy, czy farmaceutyczny. Z tego powodu rozpoczęto eksploatację wód podziemnych., gdyż wody te są o wiele czystsze niż wody powierzchniowe i często w ogóle nie wymagają kosztownego uzdatniania. Jednak eksploatacja tych wód ma swoje ujemne skutki.

W efekcie intensywnej eksploatacji wód podziemnych znacznie obniża się ich zwierciadło. Niesie to za sobą wiele konsekwencji. Wody te są coraz trudniej dostępne i koszt ich wydobycia rośnie. Obniżenie zwierciadła wód podziemnych ciągnie za sobą ogromne szkody w ekosystemach. Na skutek zmiany stosunków wilgotnościowych w glebie gatunki wymagające wilgotnych stanowisk wypadają, a na ich miejsce wchodzą gatunki sucholubne. Następuje stepowienie krajobrazu.

W ujęciach nadmiernie eksploatowanych może nastąpić pogorszenie jakości wody. Na terenach, na których zlokalizowane są ujęcia wód podziemnych często obserwuje się zjawisko osiadania gruntu. Woda po wypompowaniu pozostawia po sobie pustą przestrzeń, na skutek czego grunt pod własnym ciężarem osiada.

Występują również wody podziemne, które z uwagi na specyficzny skład i właściwości używane są jako wody lecznicze. Mogą jednak takie wody stanowić zagrożenie na wszystkich etapach rozpoznawania i eksploatacji. Nieumiejętnie prowadzone prace poszukiwawcze często powodują erupcję wody z ujęcia, emisję do atmosfery w przypadku niektórych wód mineralnych gazów takich jak dwutlenek węgla, siarkowodór, metan. Zagrożenie może również wynikać z niekontrolowanego wypływu płuczki wiertniczej czy erupcji wód złożowych.


2. Wpływ człowieka na wody podziemne

O zanieczyszczeniu wód podziemnych mówimy wtedy, gdy następuje niekorzystna zmiana ich cech fizycznych (barwa, temperatura, zapach, smak, przewodnictwo elektryczne), chemicznych lub bakteriologicznych. Zmiany te mogą być wywołane bezpośrednio przez wprowadzenie do wód substancji zanieczyszczających, oraz pośrednio przez przemieszczanie się do ujęcia wód zanieczyszczonych. Najczęściej zanieczyszczenia wód podziemnych są konsekwencją zdarzeń nie zamierzonych, takich jak np. nieszczelności i pęknięcia rurociągów i kanalizacji, awarie instalacji technologicznych, uszkodzenia zbiorników z substancjami niebezpiecznymi itp. Zasadnicze rodzaje zanieczyszczeń wód podziemnych to zanieczyszczenia pochodzące z przemysłu, rolnictwa, gospodarki komunalnej i transportu.

Przemysł jest głównym rodzajem działalności człowieka powodującym zanieczyszczenie wód podziemnych. Źródłami zanieczyszczeń w przemyśle mogą być:

  • wysypiska i zwałowiska odpadów stałych,
  • stawy ściekowe i osadowe,
  • nieszczelności w urządzeniach kanalizacyjnych,
  • tereny niewłaściwego magazynowania surowców, półproduktów i wyrobów gotowych,
  • emisje pyłów i gazów,
  • wody powierzchniowe będące odbiornikami dużej ilości ścieków i słonych wód kopalnianych.

W przypadku odpadów stałych zagrożenie wód podziemnych jest największe w bezpośrednim sąsiedztwie składowania tych odpadów. Zagrożenie dla wód podziemnych stanowią również ścieki przemysłowe. Przede wszystkim te wprowadzane do gruntu lub wód podziemnych, oraz do małych cieków powierzchniowych i zbiorników w ilościach powodujących ich infiltrację do wód podziemnych. Ścieki odprowadzane do dużych rzek i zbiorników nie zagrażają bezpośrednio wodom podziemnym, jedynie w przypadku wymuszenia ich infiltracji w rejonie ujęć. Znane są jednak przypadki infiltracji wód zanieczyszczonych ściekami z dużych rzek w warunkach naturalnych. Zanieczyszczenia mogą wystąpić również w przypadku powodziowego wylania się na terenach dolin wód zanieczyszczonych ściekami. Niektóre rodzaje ścieków przemysłowych (głównie z przemysłu spożywczego) stosowane są w rolnictwie. Stanowić one mogą zagrożenie w przypadku nieodpowiedniego ich wylewania (zbyt duża dawka).

Do podstawowych ognisk zanieczyszczeń wód podziemnych związanych z gospodarką rolną i hodowlaną zaliczyć można:

  • obszary intensywnego stosowania nawozów i środków ochrony roślin,
  • miejsca niewłaściwego magazynowania nawozów mineralnych,
  • miejsca usuwania przeterminowanych pestycydów,
  • miejsca wykonywania kiszonek paszowych,
  • tereny rolniczego wykorzystania gnojowicy,
  • obejścia gospodarskie.

Podstawowym zagrożeniem jest powszechne stosowanie nawożenia mineralnego oraz środków ochrony roślin. Wyróżniającą cechą zanieczyszczeń związanych z rolnictwem jest ich charakter wielkoprzestrzenny. Za najbardziej niebezpieczną grupę nawozów (z uwagi na dobrą rozpuszczalność w wodzie i łatwość migracji) uważa się grupę nawozów azotowych. Stosowanie nadmiernych dawek tych nawozów lub w nieodpowiednim okresie może być powodem wymywania do 50% substancji azotowych poza strefę korzeniową roślin i w konsekwencji do wód podziemnych. Przyczyną zanieczyszczeń wód podziemnych pestycydami jest najczęściej niewłaściwe ich magazynowanie, nieumiejętne sporządzanie roztworów, mycie sprzętu do oprysków w nieodpowiednich warunkach. Na terenach wiejskich występuje również wiele małych ognisk, zanieczyszczających przede wszystkim płytkie wody podziemne ujmowane przez studnie. Są to głównie obory, chlewy, stajnie, kurniki, szamba, doły kloaczne i śmietniki. Powodowane przez nie skażenia wód podziemnych objawiają się podwyższoną zawartością związków azotowych, chlorków, wodorowęglanów, sodu i potasu.

Do grupy zanieczyszczeń pochodzenia komunalnego zalicza się różnego rodzaju "dzikie" składowiska odpadów komunalnych, wylewisk ścieków, pól filtracyjnych, nieszczelnych przewodów kanalizacyjnych oraz obiektów oczyszczalni ścieków. Bezpośrednie wprowadzenie ścieków komunalnych do wód podziemnych następuje głównie poprzez nieszczelne szamba, przecieki z nieszczelnej kanalizacji. Zasięg i wielkość oddziaływania tego typu ognisk zanieczyszczeń zależą od:

  • stężenia i własności ścieków,
  • zdolności filtracyjnych i adsorbcyjnych gleby,
  • przepuszczalności utworów wodonośnych,
  • lokalnych warunków hydrogeologicznych.

Zanieczyszczenie wód podziemnych ściekami bytowo-gospodarczymi znacznie częściej występuje na terenach pozbawionych kanalizacji, a więc na obszarach małych miast i osiedli. Zakłada się, że w rejonach nie skanalizowanych co najmniej 30% ścieków przedostaje się do wód podziemnych. Stopień zanieczyszczenia wód podziemnych przez nawozy sztuczne w Polsce jest prawie nie rozpoznany. Istnieją tylko wyrywkowe badania wskazujące na zanieczyszczenie płytkich wód podziemnych (badania odcieków drenarskich). Z badań zagranicznych wynika, że przy stosowaniu wysokich dawek nawozów, do których zbliżają się niektóre województwa w Polsce, występuje powszechne zanieczyszczenie płytkich wód podziemnych azotanami.

Najpoważniejsze zagrożenia wód podziemnych związane są z transportem, dystrybucją i magazynowaniem substancji ropopochodnych oraz innych substancji niebezpiecznych dla wód podziemnych. Wycieki tych substancji mogą powstawać w przypadku awarii rurociągów, zbiorników i cystern. W rejonie szlaków komunikacyjnych mogą przenikać do wód:
związki nieorganiczne stosowane do zimowego utrzymania dróg, a więc sole rozmrażające a ponadto środki przeciwkorozyjne, metale ciężkie,
substancje organiczne, a więc różnego rodzaju pozostałości po spalaniu materiałów pędnych, oleje, smary, środki konserwujące, silikony, detergenty, smoły i wiele innych.


3. Ochrona wód podziemnych

Ochrona zasobów wód podziemnych to działalność zmierzająca do zapewnienia zarówno dostatecznej ilości jak i odpowiedniej jakości wód podziemnych. Ponieważ wody podziemne pochodzą z powierzchni terenu z infiltracji opadów atmosferycznych, ich jakość związana jest z charakterem zagospodarowania terenu. Poprzez kontakt z bryłami składowisk, terenami aglomeracji miejsko-przemysłowych, obszarami upraw rolniczych występujące tam zanieczyszczenia przenoszone są w głąb. Migracja tych zanieczyszczeń stanowi podstawowe zagrożenie dla zasobów wód podziemnych, więc aby ją ograniczyć podejmowane są działania w celu ochrony tych zasobów i umożliwienia ich odnawiania. Rozróżnia się ochronę czynną i bierną wód podziemnych.

Czynna ochrona wód podziemnych wymaga środków technicznych. Polega ona w głównej mierze na:

  • likwidacji ognisk zagrożenia, uzdatnianiu lub oczyszczaniu wody w gruncie oraz na różnorakich zabezpieczeniach izolujących potencjalne lub rzeczywiste ogniska zanieczyszczeń np. w postaci ekranów, często w połączeniu z drenażem,
  • tworzeniu barier hydraulicznych, tj. studni uniemożliwiających napływ wód zanieczyszczonych do ujęcia, ustawionych na drodze przepływu zanieczyszczeń i działających zwykle na zasadzie odpompowywania i odprowadzania wód zanieczyszczonych (bariera depresyjna), rzadziej na zasadzie studzien chłonnych czy też tłoczonych (bariera represyjna) albo też jako połączenia obu sposobów.

W celu oddzielenia wody czystej od ognisk zanieczyszczeń stosuje się bariery statyczne i dynamiczne lub ich połączenia. Ekrany zabezpieczające mogą być ułożone:

  • poziomo lub skośnie, np. w celu zabezpieczenia ognisk zanieczyszczeń stałych (składowisko odpadów), czy też ciekłych (ścieki, zanieczyszczone wody) lub ciekło-stałych (szlamy) w rzekach, jeziorach, kanałach czy osadnikach,
  • pionowo, w celu przecięcia przepływu wód zanieczyszczonych.

Ekrany mają charakter urządzeń całkowicie zamykających, izolujących lub półzamkniętych, a więc nie zamkniętych w poziomie czy w pionie czyli zawieszonych - nie sięgających do warstwy nieprzepuszczalnej. Ekranowanie często połączone z drenażem, a także hydrauliczne bariery ochronne stosuje się najczęściej:

  • w otoczeniu ognisk zanieczyszczeń, np. u brzegów morza, aby chronić słodkie wody podziemne na lądzie przed zasoleniem,
  • w dnie i na bokach składowisk odpadów stałych i stawów osadowych.

Elementami biernymi ochrony wód podziemnych są tak zwane strefy ochronne, w których obowiązują zakazy i ograniczenia różnych czynności gospodarczych (np. działalności górniczej, wiercenia, nawożenia itp.). Elementem czynnym w strefie ochronnej może być nakaz usunięcia lub zabezpieczenia potencjalnego ogniska zagrożenia czystości wód podziemnych. Profilaktyka ochronna polega w głównej mierze na tworzeniu odpowiednich stref ochronnych, a także coraz częściej na zakładaniu sieci obserwacyjno - kontrolnej. Środki ochrony czynnej nie zawsze są podejmowane, gdyż ich realizacja jest związana z ogniskami zanieczyszczeń i musi być ściśle dostosowana do warunków hydrogeologicznych i do możliwości technicznych.

Wody podziemne mają duże znaczenie jako źródło zaopatrzenia ludności w wodę pitną. Działalność gospodarcza człowieka stwarza dla nich duże zagrożenie, dlatego istotne jest śledzenie zmian jakości wód podziemnych, określenie ich trendów i dynamiki. W sieci krajowej monitoring wód podziemnych realizowany jest w oparciu o sieć obserwacyjną składającą się z ok. 700 punktów badawczych. Są to studnie wiercone, piezometry, studnie kopane i źródła, które ujmują różne poziomy użytkowe wód. W ramach badań składu i właściwości fizyczno-chemicznych oznacza się 37 wskaźników. Pomiary i badania wykonywane są raz w roku przez Centralne Laboratorium Chemiczne Państwowego Instytutu Geologicznego. Wyniki badań są gromadzone w bazie danych MONBADA.

Program pomiarowy oraz monitoring wód podziemnych realizowane są również w sieciach regionalnych z uwagi na potrzebę rozpoznania jakości zasobów wód podziemnych o istotnym znaczeniu dla województwa. Program pomiarowy oraz metoda oceny jakości wód jest taka sama, jak w sieci krajowej. Projekty sieci regionalnych są przygotowywane zgodnie ze "Wskazówkami metodycznymi tworzenia regionalnych i lokalnych monitoringów wód podziemnych", które zostały opracowane przez Inspekcję Ochrony Środowiska, uzgodnione z geologiem wojewódzkim i zatwierdzone przez Komisję Dokumentacji Hydrogeologicznych.

Sieci lokalne monitoringu wód podziemnych tworzone są przez gminy i podmioty gospodarcze w przypadku stwierdzenia lub dużego prawdopodobieństwa wystąpienia negatywnego wpływu zlokalizowanych na ich terenie obiektów na te wody. Źródła zagrożeń dla jakości wód podziemnych stanowią najczęściej zakłady przemysłowe, składowiska odpadów, stacje paliw.

Przy ocenie jakości wód podziemnych wykorzystuje się "Klasyfikację jakości zwykłych wód podziemnych dla potrzeb monitoringu środowiska", opracowaną przez Instytut Ochrony Środowiska.


4. Jakość wód podziemnych w 2001 roku

Rozpoznanie stanu zanieczyszczenia wód podziemnych w Polsce jest dotychczas fragmentaryczne, pomimo prowadzonych badań monitoringowych w sieci monitoringu krajowego, regionalnego i lokalnego. W oparciu o wyniki tych badań oraz inne prowadzone prace badawcze wiadomo, że występują obszarowe zanieczyszczenia wód podziemnych azotanami, siarczanami oraz chlorkami, a lokalnie azotem amonowym, głównie na terenach osadnictwa a także terenach rolniczych. W rejonach tych płytkie wody podziemne do głębokości 20 - 30 metrów i lokalnie również głębsze, są wyraźnie zanieczyszczone i w dużym stopniu nie przydatne do zaopatrzenia w wodę ze względu na zawartość azotanów, jak często również siarczanów. Szczególny problem stanowi powszechne zanieczyszczenie płytkich wód ujmowanych na terenach osadnictwa za pomocą studni kopanych. W dużej mierze na terenach rolniczych przyczyniają się do takiej sytuacji nieprawidłowo przechowywane nawozy naturalne, nieudane rozwiązania oczyszczania ścieków lub całkowity ich brak.

W ramach monitoringu wód podziemnych w sieci krajowej prowadzone są badania jakości wód wgłębnych i gruntowych różnych poziomów użytkowania. W 2001 roku w sieci krajowej monitoringu wód podziemnych na terenie województwa podkarpackiego prowadzono badania w 24 punktach pomiarowych, z których 15 znajduje się na obszarach pięciu Głównych Zbiorników Wód Podziemnych (GZWP nr 425, 430, 431, 432 i 433). Pozostałe punkty zlokalizowane są poza obszarami GZWP. Sieć obserwacyjna wód podziemnych w 2001 roku obejmowała:

  • wody gruntowe (14 punktów),
  • wody wgłębne (5 punktów),
  • źródła (5 punktów).

Wody gruntowe występują stosunkowo najpłycej i oddzielone są od powierzchni ziemi przepuszczalną strefą ponad zwierciadłem wody. Są one intensywnie zasilane przez infiltrujące opady atmosferyczne, ale narażone na zanieczyszczenia.

Wody wgłębne znajdują się w warstwach wodonośnych pokrytych utworami słabo przepuszczalnymi. Związek ich z powierzchnią jest ograniczony, co zmniejsza zasilanie, ale zwiększa odporność na zanieczyszczenia.

Źródło to naturalny, punktowy wypływ wód podziemnych pod wpływem siły ciężkości lub ciśnienia hydrostatycznego (np. źródło artezyjskie) na przecięciu warstwy wodonośnej przez powierzchnię ziemi. Źródła dają początek ciekom wodnym lub zasilają je.

Wyniki badań wód podziemnych w 2001 roku wykazały, że brak było wód najwyższej jakości (kl.Ia). Stosunkowo duża ilość badanych wód bo aż w 17 punktach wykazywała wysoką jakość (kl.Ib). Znalazły się w tej klasie wszystkie badane wody źródlane oraz wgłębne (za wyjątkiem otworu zlokalizowanego w Rzeszowie) a także 8 otworów ujmujących wody gruntowe. Wody tej klasy występowały głównie w południowej i środkowej części województwa oraz na terenie gminy Zaklików (północna część województwa).

Wody średniej jakości (kl.II) stwierdzono w północnej części województwa (3 punkty). Obejmowały one wody 2 punktów badawczych wód gruntowych oraz 1 punktu wód wgłębnych.

Wody niskiej jakości (kl.III) stwierdzono w 4 punktach badawczych zlokalizowanych w miejscowościach: Wielkie Oczy, Makluczka oraz Krosno i Mielec i dotyczyły one tylko badanych wód gruntowych. O jakości wód podziemnych decydowały głównie podwyższone zawartości wodorowęglanów, azotu azotanowego i amonowego.

Woda GZWP nr 425 wykazywała niską jakość (III klasa) w punkcie obserwacyjnym zlokalizowanym w Mielcu, natomiast w Stalowej Woli, Rzeszowie i Nowej Dębie była średniej jakości (II klasa).

Woda GZWP nr 432 odpowiadała III klasie jakości w punkcie zlokalizowanym w Krośnie. Pozostałe badania wód tego zbiornika i GZWP nr 430 jak i nr 431 wykazały, że odpowiadały one wysokiej jakości (kl.Ib).

W porównaniu do poprzedniego roku obserwujemy pogorszenie jakości wód podziemnych. Dotyczy to punktów badawczych wód gruntowych w m. Bystre-Raba i Makluczka oraz źródeł zlokalizowanych w m. Bezmiechowa na GZWP nr 430 i 431 a także źródła w m. Sanok-Olechowice.

Lokalizację punktów monitoringu krajowego i jakość wód podziemnych w 2001 roku przedstawiono mapie nr 15.

Mapa 15 - Ocena jakości wód podziemnych według badań wykonanych w 2001 roku

Monitoring lokalny wód podziemnych prowadzony jest w rejonie większych zakładów województwa oraz składowisk odpadów, w celu stwierdzenia czy złożone odpady mogą być źródłem zanieczyszczenia dla występujących tam wód podziemnych. Poniżej omówiono wyniki badań z wybranych sieci monitoringu lokalnego.

Międzygminne składowisko odpadów komunalnych zlokalizowane w m. Kozodrza gm. Ostrów (powiat ropczycko-sędziszowski) ma sieć monitoringu wód złożoną z 11 piezometrów. Badania wód obejmujące lata 1996 - 2001 wykazały, że do piezometru P-2 położonego na terenie składowiska docierały okresowo niewielkie zanieczyszczenia prawdopodobnie od odcieku wysypiskowego. Po wykonaniu remontu zbiornika odcieku i jego uszczelnieniu proces ten został zahamowany.

W wodach niektórych piezometrów pojawiały się zanieczyszczenia po podtopieniu składowiska wskutek intensywnych opadów deszczu, lecz sytuacja aktualnie wróciła do normy. Do wód piezometrów P-10, P-11, P-12 i P-13 okresowo docierają zanieczyszczenia związkami amonowymi. Poziom zanieczyszczeń zwykle nie przekracza III klasy jakości wód. Źródłem tego zanieczyszczenia jest prawdopodobnie gaz wysypiskowy. Zawarty w tym gazie amoniak jest dobrze rozpuszczalny w wodzie.

Sieć kontrolna badania wód podziemnych w rejonie eksploatowanego składowiska odpadów przemysłowych należącego do Zakładu Energetyki i Ochrony Środowiska "ENERGOEKO" Sp. z o.o. w Pustkowie obejmuje 4 piezometry kontrolne I poziomu wodonośnego oraz 3 piezometry kontrolne II poziomu wodonośnego.

Wyniki badań wód I poziomu wodonośnego w 2001 roku wykazały stężenia zanieczyszczeń odpowiadające II i III klasie jakości. W porównaniu do 2000 roku większość analizowanych wskaźników zanieczyszczenia utrzymywało się z niewielkimi wahaniami na tym samym poziomie.

Wody piezometrów głębokich odpowiadały w zakresie wykonanych badań II klasie jakości i w porównaniu do wyników badań z 1996 roku nie stwierdzono zmian. Brak wpływu składowiska na jakość wód podziemnych, natomiast występujące na dopuszczalnym w klasyfikacji wód podziemnych poziomie zanieczyszczenia o niewielkim stężeniu wynikają z faktu lokalizacji składowiska na terenie zakładu, gdzie produkcja żywic fenolowo-formaldehydowych prowadzona jest od kilkudziesięciu lat.

Wody piezometrów sieci badawczej wód podziemnych zlokalizowanej w rejonie składowiska odpadów przemysłowych "Wieloncza", należącego do Zakładów Tworzyw Sztucznych "ERG" w Pustkowie, na odpływie wód od składowiska wykazywały w 2001 roku zanieczyszczenie. Dotyczy to szczególnie 3 piezometrów (P-5, P-6 i P-7), gdzie stwierdzono wysokie stężenia azotu amonowego oraz w przypadku piezometru P-6 również przewodnictwa. Przekroczenia wskaźników zanieczyszczenia w poszczególnych piezometrach są zróżnicowane co do wielkości jak i zakresu.

Przeprowadzone porównanie wyników badań wód w piezometrach P-5, P-6 i P-7 z otrzymanymi w styczniu 2000 roku wykazały jednak znaczny spadek poziomów występujących zanieczyszczeń w wodach wszystkich piezometrów. Największe pozytywne zmiany wystąpiły w wodzie piezometru P-7, gdzie obniżenie stężenia azotu amonowego i formaldehydu wyniosło ponad 90%, a parametr ogólny taki jak przewodność elektrolityczna właściwa osiągnął poziom najwyższej klasy (Ia) z poziomu pozaklasowego. Woda piezometru P-1, położonego na odpływie wód od składowiska, ale w znacznej odległości od niego, nie wykazała zanieczyszczenia i w zakresie wykonanych badań odpowiadała II klasie czystości z uwagi na podwyższony poziom zawartości azotu amonowego.

Przeprowadzone w 2001 roku badania kontrolne wód w rejonie składowiska "Wieloncza" potwierdzają sprawność działania przyjętego systemu zabezpieczenia wód podziemnych przed rozprzestrzenianiem się zanieczyszczeń wód podziemnych, pochodzących od złożonych odpadów przemysłowych.


5. Osiągnięcia ostatnich lat w zakresie ograniczenia migracji zanieczyszczeń do wód podziemnych i pilne zadania przewidziane do realizacji

Szereg inwestycji proekologicznych przeprowadzonych przez zakłady województwa w istotny sposób przyczyniło się do ograniczenia lub zahamowało migrację zanieczyszczeń do wód podziemnych.

Należy podkreślić, że najbardziej skomplikowane i kosztowne jest przeprowadzenie procesu rekultywacji terenów zdegradowanych górnictwa siarkowego. Wydobywanie rudy siarkowej prowadzone metodą odkrywkową spowodowało zmianę warunków hydrogeologicznych w tym rejonie przez odwadnianie wykopu. Ponadto działalność przemysłowa dodatkowo przyczyniła się do zanieczyszczenia wód gruntowych i podziemnych. Warunki likwidacji wyrobisk pogórniczych odkrywkowych kopalń siarki "Machów" i "Piaseczno" są o wiele bardziej złożone niż likwidacja podobnych wyrobisk w górnictwie surowców skalnych. Decyduje o tym występowanie naporowego trzeciorzędowego horyzontu wód złożowych o dużej zawartości siarkowodoru i silnie zmineralizowanych. Stan równowagi hydrodynamicznej w byłym rejonie wydobycia siarki utrzymywany jest w sposób ciągły dzięki nieprzerwanej pracy systemów odwadniających likwidowaną kopalnię "Machów" i pomp odwadniających wyrobisko "Piaseczno". Prace likwidacyjne muszą dotyczyć obu odkrywek, być prowadzone równolegle i we wzajemnym skojarzeniu, gdyż zaprzestanie odwadniania wyrobiska "Machów" spowodowałoby odbudowę pierwotnych stosunków wodnych i wypełnienie obu wyrobisk pogórniczych wodami trzeciorzędowymi. Przyjęto wodny kierunek zagospodarowania wyrobisk tj. utworzenie w ich miejscu zbiorników wodnych, które wraz z terenami przyległymi zostaną zagospodarowane w kierunku rekreacyjnym. Ten sposób likwidacji wyrobisk zapewnia skuteczną izolację poziomu wód złożowych i stwarza możliwości wykorzystania odpadów przemysłowych. Odpady umieszczone pod warstwą izolującą nie stanowią zagrożenia dla środowiska, a korzystnie zmniejszają głębokość przyszłych zbiorników wodnych.

W likwidowanej Kopalni Siarki "Machów" w Tarnobrzegu wprowadzone zostało w sposób ciągły odwadnianie wyrobiska wód trzeciorzędowych z terenu wydobycia, oparte na studniach głębinowych zlokalizowanych w barierach wewnętrznych. Ilość w ten sposób pompowanych wód wynosiła w 2001 roku śr. ok. 30 tys. m3/dobę. Aktualnie prowadzone są prace związane z montażem kolektora bariery zewnętrznej, którego zadaniem będzie zapewnienie bezpiecznych warunków dla prac przy likwidacji studni barier wewnętrznych, demontażu i wyprowadzaniu maszyn górniczych oraz niedopuszczenie do przerwania ciągłości warstwy izolacyjnej w okresie wykonywania budowli hydrotechnicznych i napełniania zbiornika. Wody złożowe są pompowane a potem kierowane kolektorami do pompowni i przesyłane do Oddziału Oczyszczania Wód. Po oczyszczeniu spływają grawitacyjnie do klarownika razem z wodami opadowymi. Po klarowniku wody odprowadzane są do rzeki Mokrzyszówki, nie przekraczając norm określonych w pozwoleniu wodno-prawnym. Przyjęte rozwiązania technologiczne ograniczyły skutecznie i w sposób trwały istniejące negatywne oddziaływanie zanieczyszczonych wód złożowych na środowisko wodno-gruntowe w tym rejonie.

Wydobycie metodą otworową siarki w kopalni Siarki "Jeziórko" spowodowało zmianę ilościową i jakościową warunków hydrogeologicznych (składu chemicznego wód), ponieważ proces powyższy polega na wtłaczaniu do złoża siarki przez otwory pod ciśnieniem przegrzanej pary wodnej. Przekształcenia hydrologiczne są najczęściej skutkami poeksploatacyjnymi osiadań powierzchni i prowadzą do zmniejszenia grubości warstwy aeracyjnej gleb. W skrajnych przypadkach prowadzą one do ujawnienia się zalewisk wodno-gruntowych lub wystąpienia silnie zawodnionych gleb.

W pierwszej fazie rekultywacji otworowej kopalni siarki "Jeziórko" dokonano likwidacji otworów wiertniczych, otworów "odwodnieniowych" III i IV rzędowych infrastrukturalnych obiektów naziemnych.

Do czasu przeprowadzenia regulacji stosunków wodnych, tereny pokopalniane są depresjonowane poprzez istniejący kopalniany system odwadniający.

Na terenie Zakładów Chemicznych "Organika-Sarzyna" istnieje już od dawna sieć monitoringu czwartorzędowego poziomu wodonośnego złożona z 47 piezometrów. Z uwagi na pojawiające się zanieczyszczenia w wodach niektórych piezometrów, zakład wykonuje pompowania oczyszczające poziomu czwartorzędowego przy użyciu 6 studni wierconych, kierując zanieczyszczone wody na oczyszczalnię. Ogranicza to, jak wykazały badania, rozprzestrzenianie się zanieczyszczeń czwartorzędowej warstwy wodonośnej poza granice zakładu.

Przewidziana jest do realizacji budowa nowych piezometrów kontrolnych oraz takich, które umożliwiłyby pompowanie oczyszczające warstwy wodonośnej. Zbudowana zostanie dodatkowa bariera studni zabezpieczających przed migracją zanieczyszczeń wód podziemnych poza teren Zakładów.

Ze złożonych na nie eksploatowanym już składowisku odpadów przemysłowych Zakładów Tworzyw Sztucznych "Erg" w Pustkowie, zlokalizowanym w Wielonczy, wymywaniu ulegały zanieczyszczenia, które łatwo przedostawały się do wód podziemnych. Wykonanie bariery studni oczyszczających wody I poziomu wodonośnego terenu wokół składowiska spowodowało zahamowanie migracji zanieczyszczeń do wód podziemnych. Jak wykazały badania przeprowadzone w laboratorium Inspektoratu, nastąpił znaczny spadek w wodach piezometrów stężeń: azotu amonowego, azotu azotynowego, formaldehydu.

Studnie oczyszczające zbierają zanieczyszczone wody odciekowe powstające z odpadów złożonych na składowisku a następnie kierują je na oczyszczalnię zakładową. Ponadto przeprowadzona rekultywacja składowiska ograniczyła proces wymywania zanieczyszczeń zawartych w złożonych na składowisku odpadach.

Wojewodzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Rzeszowie