Katarzyna Styś

Obecne regulacje w zakresie postępowania z odpadami określają następujące akty prawne:

• Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska - obowiązująca od 1 października 2001 r.
• Ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o opakowaniach i odpadach opakowaniowych obowiązująca od 1 stycznia 2002 r.
• Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001r. o odpadach - obowiązująca od 1 października 2001 r.
• Ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej i opłacie depozytowej - obowiązująca od 1 stycznia 2002 r. oraz szereg nowych rozporządzeń wydanych głównie przez Ministra Środowiska.

Uchwalenie nowych przepisów w dziedzinie gospodarowania odpadami podyktowane było koniecznością dostosowania polskich unormowań prawnych do regulacji prawnych obowiązujących w Unii Europejskiej.

1. Źródła i struktura wytwarzania odpadów

1.1. Odpady pochodzenia przemysłowego

Według danych Głównego Urzędu Statystycznego w 2001 roku na terenie województwa podkarpackiego wytworzono 1070,9 tys. Mg odpadów pochodzenia przemysłowego, co stanowiło 0,87 % całej masy odpadów wytworzonych w Polsce.

Wykres 52 - Gospodarka odpadami pochodzenia przemysłowego w Polsce i w województwie podkarpackim w 2001 roku wg GUS

Tabela 31 - Bilans odpadów pochodzenia przemysłowego w Polsce i w województwie podkarpackim
wg GUS w 2001 roku

W porównaniu do roku 2000 na terenie województwa podkarpackiego wytworzono o około 20 % odpadów mniej. Odpady te zostały w 85,2 % wykorzystane, w 8,1 % unieszkodliwione, natomiast 6,7 % zgromadzono tymczasowo w celu późniejszego wykorzystania lub unieszkodliwienia.

Informacje statystyczne GUS o odpadach pochodzenia przemysłowego uciążliwych dla środowiska dotyczą zakładów wytwarzających rocznie co najmniej 1 tys. ton odpadów lub posiadających na swoim terenie nagromadzonych 1 milion ton i więcej odpadów, bez względu na ilość odpadów wytworzonych w ciągu roku. Według stanu na dzień 31 grudnia 2001 r. w województwie podkarpackim były 83 takie zakłady.

Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Rzeszowie gromadzi informacje o wytwarzaniu odpadów i sposobach postępowania z nimi w komputerowej bazie danych SIGOP. Baza ta jest systematycznie powiększana i aktualnie zawiera informacje o odpadach niebezpiecznych oraz innych niż niebezpieczne z wyłączeniem komunalnych. Według danych zebranych przez Inspektorat w omawianej bazie SIGOP w województwie podkarpackim w 2001 roku wytworzono 1.021,1 tys. Mg odpadów pochodzenia przemysłowego z których:

• 92,7 % wykorzystano,
• 7,6 % zmagazynowano,
• 3,1 % unieszkodliwiono za wyjątkiem składowania,
• 2,6 % złożono na składowiskach.

Bilans odpadów nie zamyka się w obrębie jednego roku. Wytwarzane odpady w roku sprawozdawczym są ze względów technologicznych lub ekonomicznych wykorzystywane lub unieszkodliwiane w latach następnych.

Wykres 53 - Gospodarka odpadami pochodzenia przemysłowego w województwie podkarpackim
w 2001 roku wg bazy SIGOP

Należy podkreślić, że informacje o ilości odpadów wytworzonych przez zakłady będące w ewidencji WIOŚ w Rzeszowie (baza SIGOP) w 2001 roku są porównywalne z danymi GUS dla województwa podkarpackiego.

W porównaniu do roku 2000 nastąpił spadek ogólnej ilości wytworzonych w gospodarce odpadów o prawie 20 %. Podobne wnioski można wyciągnąć porównując dane GUS. Spowodowane jest to niższą produkcją, działaniami w celu zmniejszenia ilości wytwarzanych odpadów, ale także sposobem gromadzenia danych w bazie SIGOP. Dane zbierane są na podstawie ankiet rozsyłanych do jednostek organizacyjnych zlokalizowanych na terenie województwa podkarpackiego. Nie wszystkie podmioty gospodarcze odsyłają wypełnione karty, co niewątpliwie ma duży wpływ na ogólny bilans odpadów. Szczegółowe zestawienie dotyczące gospodarki odpadami w województwie podkarpackim w latach 1999 - 2001 przedstawia tabela nr 32.

Tabela 32 - Bilans odpadów wytworzonych w województwie podkarpackim wg bazy SIGOP

Odpady wytworzone w największej ilości to odpady nieorganiczne z procesów termicznych (głównie żużle i mieszanki popiołowo-żużlowe z mokrego odprowadzania odpadów paleniskowych), które są wykorzystywane w budownictwie drogowym i produkcji materiałów budowlanych. Szczególnie dużą grupę stanowiły także odpady z przemysłu cukrowniczego, które wykorzystywane są w całości w rolnictwie. W porównaniu do roku 2000 wzrósł odsetek odpadów wykorzystywanych gospodarczo z 72,3 % do 92,7 %. Jest to także wzrost w porównaniu do roku 1999, kiedy to gospodarczo wykorzystano 88,7 % odpadów.

Najwięcej odpadów powstało w powiatach stalowowolskim i ropczycko-sędziszowskim, łącznie 44% całości odpadów wytworzonych w województwie. Najmniej odpadów wytworzono w powiatach strzyżowskim, przemyskim, niżańskim i jarosławskim.

Największymi wytwórcami odpadów pochodzenia przemysłowego na terenie województwa są:

• Cukrownia Ropczyce S A,
• Cukrownia PRZEWORSK S A,
• Elektrownia STALOWA WOLA S A,
• Huta Stalowa Wola Sp. z o.o.

Tabela 33 - Bilans masowy odpadów pochodzenia przemysłowego według powiatów w 2001 roku, baza SIGOP

Tabela 34 - Odpady pochodzenia przemysłowego wytworzone w największej ilości wg grup i podgrup wg bazy SIGOP

Mapa 16 - Gospodarka odpadami pochodzenia przemysłowego w województwie podkarpackim w 2001 roku

Zakłady o największej ilości odpadów unieszkodliwianych znajdują się na terenach powiatów: grodzkiego Tarnobrzeg, oraz ziemskich sanockiego, krośnieńskiego i dębickiego. Unieszkodliwianie odpadów pochodzenia przemysłowego poprzez spalanie prowadzone jest w pięciu spalarniach zlokalizowanych na terenie województwa podkarpackiego:

• "Raf-Ekologia" Sp. z o.o. w Jedliczu - od 1997 r. eksploatuje spalarnię odpadów rafineryjnych. Wydajność instalacji wynosi 8 500 Mg/rok. Spalarnia przeznaczona jest do unieszkodliwiania odpadów wytworzonych w "Raf-Ekologii" Sp. z o.o. oraz odbieranych od innych wytwarzających;
• Rafineria "Jasło" S.A. w Jaśle - eksploatuje specjalistyczną instalację do termicznego przekształcania odpadów niebezpiecznych zbudowaną w latach 1995-1996. Wydajność instalacji wynosi 2 500Mg/rok. Spalarnia przeznaczona jest do unieszkodliwiania odpadów wytworzonych w Rafinerii oraz odbieranych od innych wytwarzających;
• Zakłady Tworzyw Sztucznych "ERG" w Pustkowie S. A. - instalacja do termicznego unieszkodliwiania ścieków przemysłowych i gazów odpadowych, została przekazana do użytkowania w grudniu 2001 r. Unieszkodliwiane są tam odpady niebezpieczne ciekłe z produkcji żywic oraz gazy odpadowe z Wydziału Żywic i Wydziału Formaliny. Zgodnie z założeniami projektowymi instalacja może unieszkodliwić 20 tys. m3 odpadów ciekłych oraz 57 tys. Nm3 gazów w ciągu roku;
• Firma Usługowo-Handlowa "EKO-TOP" Sp. z o.o. w Rzeszowie - eksploatuje instalację do unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych oraz innych niż niebezpieczne. Rozruch technologiczny instalacji rozpoczęto w kwietniu 2000 r. Obecnie unieszkodliwiane są tam odpady stałe, ciekłe i w postaci past i szlamów o konsystencji płynnej i półpłynnej, nie zawierające polichlorowanych dwufenyli PCB i trójfenyli PCT oraz chlorofenoli;
  Zakłady Chemiczne "Organika-Sarzyna" S.A. w Nowej Sarzynie - spalarnia eksploatowana jest od drugiego półrocza 1992 r. Obiekt ten przystosowany jest do przekształcania termicznego odpadów niebezpiecznych ciekłych i stałych. 

Szczegółową charakterystykę spalarni przedstawia tabela nr 35.

Tabela 35 - Wykaz spalarni odpadów pochodzenia przemysłowego, zlokalizowanych na terenie województwa podkarpackiego w 2001 roku

Ponadto w podkarpackim znajdują się dwie instalacje do odzysku olejów odpadowych:

• Rafineria Nafty Jedlicze S.A. wykorzystuje oleje odpadowe hydrauliczne, smarowe, zęzowe, stosowane jako nośniki ciepła i elektroizolatory oraz z czyszczenia cystern kolejowych i samochodowych przewożących ropę naftową lub jej produkty. Odpadowe oleje przerabiane są w instalacji przeznaczonej do oczyszczania i rozdestylowania olejów przepracowanych o zdolności przerobowej 80 000 Mg/rok. Z 1000 kg olejów odpadowych można uzyskać 600 - 700 kg pełnowartościowych produktów rafineryjnych. Przeróbka olejów przepracowanych polega na ich oczyszczeniu wstępnym w procesie dekantacji, a następnie destylacji przebiegającej w dwóch etapach:
  • wstępna destylacja próżniowa w celu wyeliminowania wody i frakcji najbardziej lotnych,
  • odasfaltowanie cieplne i destylacja frakcjonująca oleju odwodnionego.

Otrzymane frakcje właściwie oczyszczone w procesie strippingu kierowane do dalszej obróbki uszlachetniającej w procesie rafinacji. Prowadzone są następujące procesy rafinacji destylatów:

• olej napędowy - rafinacja ługiem sodowym,
• olej smarowy lub napędowy - kontaktowanie ziemią odbarwiającą,
• rafinacja wodorem (hydrorafinację uruchomiono w roku 2001). Hydrorafinacja przebiega w dwu etapach:
  • adsorpcja metali i odmetalizowanie surowca na złożu katalizatora,
  • uwodornienie na specjalnym katalizatorze hydrorafinacji.
• Rafineria Jasło S.A. w Jaśle wykorzystuje oleje odpadowe. Zdolność przerobowa instalacji wynosi 10 000 Mg/rok. Technologia regeneracji obejmuje następujące procesy: wstępne i właściwe oczyszczanie, destylację rurowo-wieżową, atmosferyczno-próżniową, oraz rafinację oleju bazowego. Wstępne oczyszczanie zanieczyszczeń mechanicznych i wody odbywa się poprzez filtrację na filtrach siatkowych oraz odstawanie w podgrzewanych zbiornikach. Właściwe etapowe oczyszczanie realizowane jest w procesach:
  • neutralizacji składników kwaśnych za pomocą ługu sodowego,
  • usuwania zanieczyszczeń w odstojnikach ciśnieniowych,
  • filtracji na mikronizatorze włókninowym.

Następnie oleje przepracowane po podgrzaniu kierowane są na instalację destylacji atmosferycznej i próżniowej.
Frakcje olejów bazowych przeznaczonych do komponowania olejów silnikowych poddawane są procesowi rafinacji na instalacji do przerobu olejów turbinowych.  Kolejną metodą unieszkodliwiania odpadów stosowaną w podkarpackim jest ich składowanie. W 2001 roku unieszkodliwiono w ten sposób 26,6 tys. Mg odpadów pochodzenia przemysłowego. Odpady te składowane były na 22 składowiskach odpadów przemysłowych zlokalizowanych na terenie województwa podkarpackiego oraz poza województwem. Powierzchnia składowisk w podkarpackim wynosi około 90 ha, a sumaryczna pojemność powyżej 1 mln m3. Szczegółową charakterystykę przedstawia tabela nr 36.

Tabela 36 - Charakterystyka czynnych składowisk odpadów przemysłowych w województwie podkarpackim w 2001 roku

Mapa 17 - Składowiska odpadów pochodzenia przemysłowego w województwie podkarpackim w 2001 roku

Główny Urząd Statystyczny nie gromadzi danych dotyczących odpadów niebezpiecznych. Dane prezentowane w krajowym roczniku statystycznym pochodzą od Inspekcji Ochrony Środowiska i zostały uzyskane w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska (System Informacji o Odpadach SIGOP). Według tego źródła danych w województwie podkarpackim w 2001 roku wytworzono 14,7 tys. Mg odpadów niebezpiecznych, co stanowiło około 1,5 % wszystkich odpadów pochodzenia przemysłowego wytworzonych w województwie. Dla porównania w 2000 roku wytworzono 13,3 tys. Mg odpadów niebezpiecznych.

Wytworzone odpady niebezpieczne to głównie odpady z grup:

• 13 - oleje odpadowe (z wyłączeniem olejów jadalnych oraz grup 05 i 12) (5.951,7 Mg).
• 07 - odpady z przemysłu syntezy organicznej (2.940,9 Mg).
• 05 - odpady z przeróbki ropy naftowej, oczyszczania gazu ziemnego oraz wysokotemperaturowej przeróbki węgla (1.399,8 Mg),
• 19 - odpady z urządzeń do likwidacji i neutralizacji odpadów oraz oczyszczania ścieków i gospodarki wodnej (1.261,2 Mg).

Tabela 37 -  Udział procentowy odpadów niebezpiecznych w masie odpadów pochodzenia przemysłowego w 2001 roku

Tabela 38 - Bilans odpadów niebezpiecznych wytworzonych w województwie podkarpackim wg bazy SIGOP

Wykres 55 -  Ilość odpadów niebezpiecznych wytworzonych w województwie podkarpackim w latach 1999-2001

Wytworzone odpady niebezpieczne zostały w 48,5 % wykorzystane gospodarczo, w 43,6 % unieszkodliwione, w 7,4 % umieszczone na składowiskach, natomiast 5,0 % zmagazynowano celem późniejszego wykorzystania lub unieszkodliwienia. Bilans odpadów niebezpiecznych, podobnie jak odpadów pochodzenia przemysłowego, nie zamyka się w obrębie jednego roku. Wytwarzane odpady w roku sprawozdawczym są ze względów technologicznych lub ekonomicznych wykorzystywane lub unieszkodliwiane w następnych latach. 

Najwięcej odpadów niebezpiecznych powstało w powiatach:

• krośnieńskim - 5.197,1 Mg,
• dębickim - 3.230,3 Mg,
• jasielskim - 1.077,2 Mg,
• m. Rzeszów 1.067,2 Mg.

W powiatach tych powstało łącznie 71,7% wszystkich odpadów niebezpiecznych wytworzonych w województwie w 2001 roku.

Wykres 56 - Gospodarka odpadami niebezpiecznymi w województwie podkarpackim w 2001 roku

Wykres 57 - Bilans odpadów niebezpiecznych w powiatach województwa podkarpackiego2001 rok

Tabela 39 - Bilans masowy odpadów niebezpiecznych według powiatów w 2001 roku (baza SIGOP)

Wytworzone odpady niebezpieczne zostały unieszkodliwiane lub wykorzystywane na terenie województwa podkarpackiego, albo przekazywane do unieszkodliwienia lub wykorzystania firmom, zlokalizowanym w innych rejonach kraju.

W 2001 roku nastąpił znaczący wzrost ilości unieszkodliwianych odpadów niebezpiecznych poprzez spalanie przy równoczesnym spadku ilości odpadów składowanych. Związane jest to z oddaniem do eksploatacji instalacji do termicznego unieszkodliwiania ścieków i gazów odpadowych w Zakładach Tworzyw Sztucznych "ERG" w Pustkowie. Odpady, których gromadzenie na składowisku stanowiło potencjalne zagrożenie dla wód podziemnych są obecnie w bezpieczny sposób unieszkodliwiane termicznie w nowej instalacji.

Tabela 40 - Zakłady wykorzystujące lub unieszkodliwiające odpady niebezpieczne wytworzone na terenie województwa podkarpackiego w 2001 roku

Niebezpieczne odpady medyczne to odpady oznaczone kodem 18 01 03 i 18 01 05. Odpady o kodzie 18 01 03 to odpady, których zbieranie i składowanie podlega specjalnym przepisom ze względu na zapobieganie infekcji. Są to specyficzne odpady, które ze względu na swój charakter i zanieczyszczenie drobnoustrojami mogą stanowić zagrożenie dla ludzi i środowiska. Do grupy tej należy zaliczyć zużyte materiały opatrunkowe, zużyty sprzęt medyczny jednorazowego użytku, szczątki pooperacyjne i posekcyjne, materiał biologiczny oraz inne odpady ze szpitali i oddziałów zakaźnych. Natomiast odpady oznaczone kodem 18 01 05 to przeterminowane i wycofane ze stosowania chemikalia i leki.

W 2001 roku w województwie podkarpackim według danych bazy SIGOP wytworzono 1,2 tys. Mg odpadów pochodzenia medycznego, w tym odpady niebezpieczne (18 01 03 i 18 01 05) stanowiły 682 Mg. Zostały one prawie w całości unieszkodliwione termicznie, ponieważ jest to najwłaściwszy sposób przerobu i eliminacji tego typu odpadów. Zasadniczą zaletą procesu spalania jest znaczna redukcja objętości materiału (często do 90%), co poważnie obniża koszty transportu, rozkłada patogenne i niebezpieczne substancje organiczne. Spalanie tych odpadów odbywa się w piecach do spalania odpadów, tzw. spalarkach odpadów, eksploatowanych w 9 placówkach służby zdrowia (Przeworsk, Łańcut, Strzyżów, Krosno, Kolbuszowa, Nowa Dęba, Tarnobrzeg, Stalowa Wola i Mielec). Ponadto w Rzeszowie i Dębicy eksploatowane są utylizatory odpadów medycznych "BRAVO-HOSPITAL". Część odpadów medycznych unieszkodliwiana jest również w spalarni "EKO-TOP" w Rzeszowie.

1.2. Odpady komunalne

Postępowanie z odpadami komunalnymi reguluje ustawa z dnia 13 września 1996 roku o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw wprowadziła istotną nowelizację tej ustawy. Zmiany dotyczą zwiększonych zadań gminy w zakresie tworzenia warunków do właściwej gospodarki odpadami komunalnymi, uprawnień rady gminy do określania zasad utrzymania czystości i porządku na terenie gminy, jak również obowiązków właścicieli nieruchomości w tym względzie.

W województwie podkarpackim w 2001 r. wg danych GUS na składowiska wywieziono ponad 423 tys. Mg stałych odpadów komunalnych, z czego ponad 100 tys. Mg z miast na prawach powiatu: Krosna, Przemyśla, Tarnobrzega i Rzeszowa.

W całej masie stałych odpadów komunalnych, odpady wyselekcjonowane stanowiły nieco ponad 1 % (4565,23 Mg). Były to głównie makulatura, szkło, tworzywa sztuczne i metale. Dla porównania w roku 2000 wyselekcjonowano tylko 553,02 Mg odpadów. Zwiększona ilość wyselekcjonowanych odpadów wskazuje, że kolejne gminy sukcesywnie wprowadzają na swym terenie selektywną zbiórkę odpadów.

Wykres 58 - Segregacja odpadów w województwie podkarpackim w latach 2000 i 2001 wg GUS

Wykres 59 - Odpady komunalne wytworzone i wywiezione w województwie podkarpackim w 2001 roku wg GUS

Według danych uzyskanych przez tut. Inspektorat z zakładów oczyszczania w województwie podkarpackim na 63 czynne składowiska komunalne w 2001 roku wywieziono około 360 tys. Mg odpadów komunalnych stałych. Nagromadzenie odpadów na tych składowiskach na koniec roku osiągnęło poziom ponad 1,6 mln Mg.

Tabela 41 - Wykaz składowisk odpadów komunalnych funkcjonujących na terenie województwa podkarpackiego w 2001 r. (część a, część b, część c)

W 2001 roku zamknięto składowiska komunalne w następujących miejscowościach:

• Krzywcza gm. Krzywcza i Olszany gm. Krasiczyn - nie rozpoczęto jeszcze rekultywacji tych składowisk,
• Huzele gm. Lesko,
• Stalowa Wola składowisko Huty Stalowa Wola zostało zamknięte z końcem grudnia 2001roku.

Oddano do użytku nowe składowisko odpadów w miejscowości Sigiełki gm. Krzeszów n/Sanem.
Lokalizację składowisk odpadów komunalnych przedstawiono na załączonej mapie nr 18.

Mapa 18 - Składowiska odpadów komunalnych w województwie podkarpackim w 2001 roku

Wytworzone odpady komunalne unieszkodliwiane są głównie poprzez ich deponowanie na składowiskach. Niewiele odpadów komunalnych unieszkodliwianych jest przez kompostowanie. Na terenie województwa podkarpackiego pracują obecnie dwie kompostownie zlokalizowane w :

• miejscowości Paszczyna gmina Dębica powiat dębicki - działająca od października 2000 roku. Wydajność kompostowni została określona ilością przerabianych odpadów, na które składają się osady z oczyszczalni 750 ton, oraz odpady organiczne 210 ton. Dotychczas z kompostowni tej sprzedano około 5 ton gotowego kompostu. Obecnie trwają negocjacje w sprawie wykorzystania wytworzonego kompostu w Lasach Państwowych.
• miejscowości Moderówka - Winnica gm. Jedlicze powiat krośnieński - kompostowisko Zakładu Przemysłu Owocowo - Warzywnego "Pektowin" Sp. z o.o. w Jaśle. Gromadzone są tam wytłoki jabłkowe oraz młóto popektynowe - odpad z produkcji pektyny. W 2001r. na kompostowisku zdeponowano 1960 ton odpadów. Po przekompostowaniu wykorzystywane są one jako pasza dla zwierząt i do nawożenia pól.

W ostatnim czasie można zaobserwować znaczące zmiany w zakresie gospodarki odpadami komunalnymi. Wiele gmin zaczyna wdrażać na swoim terenie selektywną zbiórkę odpadów. Segregowane są głównie szkło, metale, tworzywa sztuczne, butelki PET, makulatura. Jednak nadal brak jest kompleksowych rozwiązań w zakresie gospodarowania odpadami komunalnymi. Najpilniejsze zadania do realizacji w tym względzie dotyczą:

• programu gospodarki odpadami komunalnymi w rejonie krośnieńskim;
• budowy Zakładu Utylizacji Odpadów w Sanoku;
• wznowienia budowy Zakładu Utylizacji Odpadów Komunalnych w Rzeszowie;
• budowy Zakładu Utylizacji Odpadów w Tarnobrzegu;
• budowy składowiska odpadów komunalnych w Przemyślu;
• zakończenia budowy instalacji do pirolizy odpadów komunalnych i przemysłowych w Tarnobrzegu;
• rozwiązania gospodarki osadowej przez Rzeszowską Gospodarkę Komunalną.

1.3. Osady ściekowe

Nadal duży problemem stanowi przeróbka i zagospodarowanie osadów powstających w wyniku oczyszczania ścieków komunalnych. Z roku na rok wzrasta ich ilość i jest to związane z intensyfikacją procesów oczyszczania biologicznego i chemicznego. Dodatkowo usuwanie związków azotu i fosforu zwiększa ilość powstających osadów.

W 2001 roku w województwie podkarpackim w oczyszczalniach komunalnych wytworzono łącznie ponad 22 tys. Mg suchej masy (s.m.) osadu. Zostały one przede wszystkim wykorzystane na cele nieprzemysłowe (57,9%), głównie do rekultywacji terenów pogórniczych w powiecie tarnobrzeskim. Na cele przemysłowe wykorzystano 4,4 % osadów, natomiast 37,7% zostało unieszkodliwione przez złożenie na składowiskach.

Wykres 60 - Gospodarka osadami ściekowymi z oczyszczalni ścieków komunalnych w województwie podkarpackim w 2001 r.

Ilość wytwarzanych w ciągu roku osadów ściekowych i ich cechy w poszczególnych oczyszczalniach ścieków komunalnych są zróżnicowane w zależności od charakteru zlewni i zastosowanych technologii oczyszczania ścieków i przeróbki osadów. Osady z większych oczyszczalni ścieków komunalnych z rejonu południowo wschodniej Polski wykorzystywane są do rekultywacji terenów pogórniczych przez Przedsiębiorstwo Rekultywacji Terenów Górniczych "Jeziórko" zgodnie z "Programem rekultywacji terenów górniczych" do roku 2008. Są to m. in. osady z oczyszczalni w Rzeszowie, Dębicy, Łańcucie, Tarnobrzegu i Nowej Dębie. Do rekultywacji z wykorzystaniem osadów ściekowych przeznaczone było około 1210 ha gruntu. Do roku 2005 Przedsiębiorstwo posiada uzgodnienia z wytwórcami osadów na ich odbiór w ilości 50 tys. Mg rocznie. Po roku 2006 planowana jest rekultywacja nowych wydzielonych terenów.

Osady z oczyszczalni Jasło składowane były na składowisku komunalnym w Jaśle oraz na terenie przyległym do oczyszczalni. Od lutego 2002 r. przekazywane są także PRTG "Jeziórko" w Tarnobrzegu, w celu rekultywacji zdegradowanych terenów posiarkowych. Osady z oczyszczalni w Sanoku składowane są na składowisku komunalnym w miejscowości Młyny gm. Radymno, oraz wykorzystywane do rekultywacji składowiska komunalnego w Sanoku. Podobnie osady z oczyszczalni ścieków w Stalowej Woli wykorzystano do rekultywacji składowiska w Stalowej Woli. Osady z oczyszczalni w Krośnie wykorzystano na składowisku komunalnym w Krośnie celem przykrycia odpadów komunalnych.

Nadal nie rozwiązany pozostaje problem osadów ściekowych z oczyszczalni ścieków w Przemyślu. Osad o uwodnieniu przekraczającym 99% usuwany jest na pola lagunowe o powierzchni ponad 20 ha w miejscowości Siedliska. Obecnie kontynuowana jest przez Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w Przemyślu inwestycja "II etap budowy oczyszczalni ścieków w Przemyślu". która obejmuje m. in. budowę stacji mechanicznego zagęszczania osadów, stacji mechanicznego odwadniania i higienizacji osadów oraz placu składowania osadów. Do rozwiązania pozostaje także problem rekultywacji pól lagunowych w Siedliskach. Na dzień dzisiejszy brak jest konkretnych rozwiązań w tym zakresie. Docelowego rozwiązania wymaga również zagospodarowanie osadów ściekowych, które obecnie wykorzystywane są do rekultywacji terenów górniczych.

Problemy związane z zagospodarowaniem osadów ściekowych w województwie występują coraz częściej. Zaostrzają się w miarę doskonalenia systemu kontroli związanego z bezpiecznym i racjonalnym ich wykorzystaniem. Budowa wielu oczyszczalni i konieczność zwiększenia stopnia oczyszczania ścieków powoduje znaczny, systematyczny wzrost ilości osadów. Przyjęte aktualnie rozwiązania w zakresie gospodarki odpadowej w województwie mają charakter tymczasowy i konieczne jest kompleksowe rozwiązanie tego problemu w oparciu o przygotowany program. Coraz większego znaczenia nabiera kwestia wyboru takiego sposobu zagospodarowania osadów, który będzie najkorzystniejszy w warunkach województwa, najbardziej ekonomiczny i spełniający równocześnie wymagania ochrony środowiska. Dlatego w 2002 roku zaplanowany został przez Inspektorat regionalny cykl kontrolny dotyczący gospodarki osadami ściekowymi w województwie. Zebrane w takim cyklu dane posłużą jako materiał wyjściowy do przygotowania programu zagospodarowania osadów w skali regionu.

Wydaje się za celowe utworzenie w województwie jednostek, które w sposób profesjonalny zajmowałyby się odbiorem osadu z oczyszczalni i ich właściwym zagospodarowaniem, co umożliwiłoby szersze wykorzystanie wytworzonych osadów. Zadaniem tych jednostek powinna być dystrybucja osadów, ewentualne dalsze ich przetwarzanie oraz wybór odpowiednich terenów i nadzór nad właściwym ich stosowaniem.

1.4. Mogilniki

Inwentaryzacja przeprowadzona przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Rzeszowie wykazała, że na terenie województwa podkarpackiego w 2001 roku znajdowały się 22 mogilniki oraz 54 magazyny zawierające pestycydy.

W 2001 roku Firma "SEGI-AT" z Warszawy wydobyła:

• z 6 mogilników - 129,986 Mg pestycydów,
• z 28 magazynów - 150,224 Mg pestycydów.

Inwestorem zadania był Wojewoda Podkarpacki, a pestycydy w łącznej ilości 280,21 Mg wywiezione zostały do Niemiec i Holandii celem unieszkodliwienia. Dodatkowo po jednym magazynie zlikwidowali na własny koszt Starosta Mielecki oraz Wójt Rymanowa.

Niemożliwym okazało się usunięcie pestycydów z pozostałych mogilników, gdyż stanowiły one doły i zbiorniki ziemne przysypane odpadami, a przeprowadzone poszukiwania nie doprowadziły do ustalenia ich szczegółowej lokalizacji w terenie. Zlikwidowano mogilniki w miejscowościach: Wola Wielka, Leżachów, Bratkowice, Ocieka, Kolbuszowa i Olchowce, oraz magazyny w Boguchwale, Rzeszowie, Zawadzie, Przyborowie, Podgrodziu, Straszęcinie, Leżajsku (2 magazyny), Miejscu Piastowym, Grodzisku Dolnym, Dukli, Przemyślu, Lesku, Czarnej (pow. bieszczadzki), Czarnej (pow. łańcucki), Czudcu, Głuchowie, Łańcucie, Żołyni, Brzozowie (2 magazyny), Domaradzu, Jasienicy Rosielnej, Jedliczu, Chorkówce, Iskrzyni, Bratkówce, Haczowie. Na rok 2002 pozostały do likwidacji 2 mogilniki w miejscowościach:

• Chorkówka - 7,764 Mg;
• Bircza - 6,00 Mg,
• oraz 22 magazyny w Ropczycach, Birczy Starej, Dydni, Nozdrzcu, Jaśle, Trzcinicy, Niegłowicach, Dębowcu, Kołaczycach, Brzyskiej, Osieku Jasielskim, Tarnowcu, Nowym Żmigrodzie, Krośnie, Kostarowcach, Jurowcach, Odrzechowej, Woli Piotrowej, Zarszynie i Cieklinie.

Do dnia 15 kwietnia 2002 r. pestycydy ze wszystkich mogilników i magazynów z terenu województwa podkarpackiego zostały usunięte i wywiezione do Niemiec, w łącznej ilości 156 Mg.

W roku 2002 r. do Wojewody Podkarpackiego zgłoszone zostały jeszcze 4 "nowe" murowane magazyny, w których gromadzone są przeterminowane środki ochrony roślin. Są to obiekty Spółdzielni Zaopatrzenia Ogrodnictwa w Zaczerniu, Kółka Rolniczego w Jedliczu, Gospodarstwa Ogrodniczego w Trzebownisku i Spółdzielni Handlowo-Produkcyjnej w Błażowej. Według podanych informacji łączna ilość zgromadzonych tam pestycydów wynosi ok. 6,5 Mg.

1.5. Stare składowiska odpadów

Dokonana w 1999 roku, po utworzeniu nowego województwa podkarpackiego, inwentaryzacja głównych problemów ekologicznych regionu wykazała że, oprócz dewastacji powierzchni ziemi, wód powierzchniowych i podziemnych na terenach wydobycia i przetwórstwa siarki w okolicach Tarnobrzega i Lubaczowa, niewystarczającej infrastruktury technicznej w zakresie ochrony wód i powierzchni ziemi na południowym obszarze województwa i braku systemowych rozwiązań z zakresu unieszkodliwiania osadów ściekowych, także problemy związane z nieodpowiednią eksploatacją starych składowisk odpadów poprodukcyjnych. Składowiska te znajdowały się przy trzech zakładach chemicznych powstałych w ramach dawnego Centralnego Okręgu Przemysłowego. Żaden z tych zakładów w początkowym okresie swojego działania nie posiadał wydzielonych, zorganizowanych składowisk odpadów. Do powszechnej praktyki należało zakopywanie do ziemi nieprzydatnych materiałów, niezależnie od ich składu chemicznego i bez uwzględnienia właściwości podłoża. Doprowadziło to do zanieczyszczenia gruntów, a także stanowiło duże niebezpieczeństwo dla wód podziemnych. Dodatkowo zagrożeniem dla środowiska było także składowisko odpadów przemysłowych WSK PZL - Mielec w Mielcu zlokalizowane na terenie lotniska, "dzikie" składowiska stłuczki szklanej zanieczyszczonej rtęcią, pochodzące z likwidowanych Zakładów Lamp Wyładowczych "Polam - Rzeszów" oraz składowisko odpadów poubojowych zlikwidowanego Zakładu Utylizacyjnego "CELUTIL"

Szczegółowa charakterystyka poszczególnych składowisk:

1. ZTS "ERG" w Pustkowie - Wieloncza
Składowisko odpadów "Wieloncza" eksploatowane było do końca 1996 r. Składa się ono z dwu sektorów Wieloncza I i Wieloncza II, usytuowanych po obu stronach drogi w miejscu nieczynnych wyrobisk piasku, w odległości 450-500 m na południowy - wschód od Zakładów, przy drodze Pustków - Wieloncza. Eksploatacja I sektora składowiska rozpoczęła się w roku 1970, zakończyła zaś w roku 1992. W latach 1981 - 1996 eksploatowano natomiast II sektor składowiska. Procesy prowadzone w zakładzie powodowały powstawanie dużej ilości odpadów przemysłowych, które były deponowane na nieodpowiednio zabezpieczonych składowiskach. Powodowało to zanieczyszczenie wód pierwszego poziomu wodonośnego (wody czwartorzędowe). Zanieczyszczenia docierały również do wód ujmowanych w piezometrach.

Od 1997 r. zaprzestano eksploatacji składowiska odpadów "Wieloncza" i rozpoczęto rekultywację tego obiektu. Termin jej zakończenia ustalony został do dnia 31 października 2003 r. W ramach I etapu rekultywacji wykonano wyprofilowanie skarpy oraz zadarniono powierzchnię sektora II składowiska, wykonano system odgazowujący obydwa sektory, wykonano barierę studni oczyszczających wody I poziomu wodonośnego terenu wokół składowiska. Dalszy etap rekultywacji wg decyzji obejmuje wykonywanie analiz fizyko-chemicznych i ocen analitycznych, ogólne zabiegi pielęgnacyjne zieleni na obydwu sektorach, w tym uzupełnienie warstwy humusu, zieleni i utrzymywanie zadarnienia na obydwu sektorach.

W II etapie rekultywacji winno nastąpić:

• ostateczne zamknięcie składowiska - w terminie do dnia 30 września 2003 r.,
• końcowe nasadzenie zieleni niskiej - w terminie do dnia 31 października 2003 r.

Dotychczasowe wyniki badań wód podziemnych z bariery studni i piezometrów zlokalizowanych w rejonie składowiska, świadczą o prawidłowym spełnianiu przez studnie funkcji zbierania zanieczyszczonych wód wypłukiwanych z odpadów na nim zdeponowanych. Od roku 1997 wytworzone w zakładzie odpady składowane są na nowym składowisku, które posiada w pełni uregulowany stan formalno-prawny. Nowy obiekt przed infiltracją odcieku zabezpieczony jest geomembraną HDPE, posiadającą certyfikat szczelności. Sektor A wykorzystywany do składowania odpadów niebezpiecznych, uszczelniony jest dwoma warstwami geomembrany z zastosowaniem drenażu międzypowłokowego i nadpowłokowego oraz systemu czujników sensorowych. Sektor B, w którym składuje się odpady inne niż niebezpieczne uszczelniony jest jedną warstwą geomembrany, a odciek zbiera drenaż nadpowłokowy. Na bieżąco prowadzone są pomiary szczelności geomembrany. Zaprzestano spalania odpadów pyłów z szorstkowania i ścinków płyt typu UNILAM. Odpady te składowane są w sektorze A nowego składowiska odpadów przemysłowych.

Zakłady w grudniu 2001 r. oddały do użytkowania instalację do unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych, ścieków z produkcji żywic oraz odgazów z Wydziału Formaliny i Wydziału Żywic. Spalane odpady to m.in. odpady płynne, które do 2000 r. spalano w kotłach Elektrociepłowni. Dzięki temu ograniczono ilość zanieczyszczeń emitowanych do powietrza, oraz ilości składowanych odpadów.

2. Zakłady Chemiczne "Organika Sarzyna" S.A.
Składowisko odpadów przemysłowych zbiornik nr 2 zlokalizowane w Woli Zarczyckiej, które stanowiło zagrożenie dla środowiska, zostało zrekultywowane. Eksploatacja tego składowiska rozpoczęta w roku 1984, zakończyła się w roku 1990. Dno i ściany uszczelnione iłami krakowieckimi. Wokół składowiska wykonano drenaż . Wody z drenażu odprowadzane są do zbiorników bezodpływowych i wywożone na oczyszczalnię ścieków. Badania monitoringowe wód podziemnych w rejonie składowiska wykazują, że nie występuje rozprzestrzenianie zanieczyszczeń od składowanych odpadów poza drenaż opaskowy.

3. Zakłady Tworzyw Sztucznych "GAMRAT" w Jaśle
Składowisko odpadów przemysłowych Zakładów Tworzyw Sztucznych "GAMRAT" w Jaśle zostało uruchomione w 1987 roku. Pojemność składowiska wynosi 20000 m3, a powierzchnia około 0,3 ha. Obecnie odpady deponowane są w północnej części składowiska, przy czym odcinek 100 m został już zrekultywowany. Na koniec 2001 roku nagromadzono tam 4247 ton odpadów. Pod składowisko wykorzystano lokalny parów, położony na należącym do zakładów zalesionym i niezabudowanym terenie, przez który przepływa ciek wodny. Jest on zasilany licznymi wysiękami i opadami atmosferycznymi. Jednak w wyniku kontroli przeprowadzonej przez służby ochrony środowiska ustalono, że składowisko eksploatowane jest prawidłowo, odpady są rozplantowane, nie stwierdzono zalania składowiska wodą, jak również wymywania odpadów poza teren ich składowania.

4. WSK PZL-Mielec
Stare składowisko odpadów przemysłowych WSK PZL - Mielec obecnie użytkowane przez "Euro-Eko" Sp. z o.o. w Mielcu. Składowisko usytuowane na terenie lotniska, w sąsiedztwie składowiska odpadów komunalnych. Eksploatowane jest od 1991 roku. Przewidywana data zamknięcia składowiska to 2010 rok. Są to zbiorniki betonowe. Składowisko posiada drenaż odcieków, z którego odcieki kierowane są na oczyszczalnię. Badania monitoringowe wód podziemnych w rejonie składowiska wykazują, że nie występuje rozprzestrzenianie się zanieczyszczeń od składowanych odpadów.

5. Zakłady Lamp Wyładowczych "Polam-Rzeszów" w Pogwizdowie Nowym w likwidacji
Na zlecenie Likwidatora Zakładów Lamp Wyładowczych "Polam-Rzeszów" w Pogwizdowie Nowym (w likwidacji) wykonano inwentaryzację istniejących jeszcze i niezbędnych do likwidacji "dzikich" składowisk stłuczki szklanej zanieczyszczonej rtęcią, pochodzącej z likwidowanego przedsiębiorstwa. Główne miejsca gromadzenia odpadów to:

• zagajnik brzozowy oraz lasek obok byłego Zakładu "FADOM" w Rudnej Małej,
• wyrobisko piasku w Rudnej Małej,
• zasypany staw w Miłocinie,
• północno-zachodnia część terenu byłego Zakładu "POLAM-RZESZÓW" w Pogwizdowie Nowym.

Pozostałe miejsca złożenia stłuczki to przeważnie prywatne posesje jak i nieutwardzone drogi dojazdowe do nich. Dodatkowo stwierdzono obecność stłuczki na terenie byłego SKR w Zaczerniu; miejsca tego nie było w dotychczasowej ewidencji.

Przeprowadzone prace określiły aktualną ilość zanieczyszczonego rtęcią materiału, który miałby zostać przemieszczony do wykonanego w tym celu mogilnika w miejscowości Wola Cicha. Obecnie rozpatrywana jest również inna możliwość zlikwidowania przedmiotowej stłuczki. Rozważa się zebranie i przetransportowanie tego odpadu w celu unieszkodliwienia poza granicami kraju.

6. Zlikwidowany Zakład Utylizacyjny "CELUTIL".
Na terenie gminy Dębica, na składowisku zlikwidowanego Zakładu Utylizacyjnego "CELUTIL", zlokalizowanym w miejscowości Pustynia, złożona jest "masa plastyczna", powstała z przeróbki odpadów poubojowych prowadzonych przez ww. Zakład w autoklawach (odpady z lat 1977-1992). Przeprowadzone przez laboratorium Inspektoratu w 2001 roku badania kontrolne wód podziemnych ujmowanych w piezometrze zlokalizowanym na odpływie wód od składowiska wykazały negatywne oddziaływanie składowiska na wody podziemne, szczególnie z uwagi na wysokie stężenie amoniaku w wodzie. Wyniki badań mikrobiologicznych próbek wody z piezometru nie wykazały zanieczyszczenia.

Wykonany został "Projekt techniczny rekultywacji..." terenu istniejącego składowiska a właściciel zakładu został zobowiązany decyzją Wojewody Tarnowskiego z 1996 roku do wykonania rekultywacji składowiska do 31 sierpnia 1997 roku. Od decyzji powyższej odwołał się, a Naczelny Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie w tej sprawie w związku z brakiem następcy prawnego zlikwidowanej firmy. Starosta Dębicki wystąpił w 2001 roku do NSA o podjęcie zawieszonego postępowania w sprawie rekultywacji.

2. Osiągnięte efekty ekologiczne w gospodarce odpadami

Do efektów ekologicznych osiągniętych w ostatnich latach w dziedzinie gospodarki odpadami zaliczyć należy:

1. Uruchomienie instalacji do termicznej utylizacji odpadów pochodzenia przemysłowego przez Firmę "EKO-TOP" Sp. z o.o. w Rzeszowie;
   
   Firma "EKO-TOP" oferuje swoje usługi w zakresie odbioru i unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych i innych niż niebezpieczne. Instalacja ta działa od 2000 roku i unieszkodliwiane są w niej m. in.:
   • odpady lakiernicze,
   • zaolejone czyściwo, odzież ochronna, trociny, rozpuszczalniki organiczne,
   • zużyte filtry powietrza, olejowe,
   • odpady tworzyw sztucznych,
   • odpady gumowe,
   • odpady ropopochodne,
   • zaolejone pyły szlifiersko-polerskie,
   • osady z czyszczenia łapaczy tłuszczu
   • przeterminowane lekarstwa. 
     
     Instalacja ta daje możliwość utylizacji około 150 rodzajów odpadów niebezpiecznych w postaci stałej, ciekłej i szlamistej. Technologia unieszkodliwiania odpadów gwarantuje dotrzymanie w zakresie emisji zanieczyszczeń do atmosfery norm określonych w Dyrektywie 94/67/WE. Wydajność instalacji wynosi 1500 ton/rok.
     
     W dniu 22.02.2001 r. Wojewoda Podkarpacki wydał Firmie "EKO-TOP" w Rzeszowie decyzję zezwalającą na unieszkodliwianie w posiadanej instalacji także niebezpiecznych odpadów medycznych. Odpady medyczne i weterynaryjne mogą być spalane w ilości 250 kg/h.
     
2. Uruchomienie przez Rafinerię Nafty Jedlicze S.A. instalacji do odzysku olejów odpadowych; 
   
   Rafineria Nafty Jedlicze - od 1963 roku jako jedyna w Polsce zbiera i regeneruje przepracowane oleje mineralne. Posiada nowoczesne zaplecze techniczne oraz własną sieć zbiórki RAN-JEDLICZE obejmującą swym zasięgiem obszar całego kraju. Od 1997 roku Rafineria realizuje "Program budowy sieci zbiórki olejów przepracowanych". Koszty realizacji zadania są ponoszone przez RN JEDLICZE i Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska. Firma eksploatuje nowoczesną, w pełni zautomatyzowaną, sterowaną komputerowo instalację do wstępnego oczyszczania i rozdestylowania olejów przepracowanych o zdolności przerobowej 80 tys. ton rocznie. W 2001 roku w Rafinerii uruchomiono Instalację Hydrorafinacji Olejów Przepracowanych, której zadaniem jest polepszenie własności fizykochemicznych i użytkowych produktów z instalacji frakcjonowania olejów przepracowanych. Kompleks Hydrorafinacji Olejów Przepracowanych składa się z następujących instalacji współpracujących z sobą:
   • Instalacja Wytwarzania Wodoru,
   • Instalacja Hydrorafinacji Olejów Przepracowanych,
   • Instalacja Regeneracji Aminy,
   • Instalacja Odzysku Siarki,
   • Instalacai Stripingu Wód Kwaśnych.
     Dzięki instalacji hydrorafinacji z destylatów oleju przepracowanego uzyskuje się wysoko odsiarczone komponenty oleju napędowego i opałowego lekkiego oraz olejów bazowych o jakości w pełni odpowiadającej olejom bazowym uzyskiwanym z przerobu ropy.
     
3. Recykling butelek typu PET przez Firmę "ERGPET" Sp. z o.o. w Pustkowie;
   Na terenie Zakładów Tworzyw Sztucznych "ERG" od października 2000 r. działa podmiot gospodarczy PPHU "ERGPET" Sp. z o.o., zajmujący się skupem i przetwórstwem odpadowych butelek typu PET. Po wstępnej segregacji odpadu jest on myty, a następnie mielony do odpowiedniej granulacji i dostarczany do ZTS "ERG", gdzie jest wykorzystywany do produkcji nienasyconych żywic poliestrowych.
   
   W 2000 roku wykorzystano w ten sposób 1000 ton odpadu, co oznacza że wykorzystano gospodarczo ok. 23 750 000 sztuk odpadowych butelek typu PET. Wytwarzane żywice stosowane są do produkcji polimerobetonu. Trwałość i odporność na czynniki agresywne (w tym chemiczne) tak powstałego materiału jest dużo lepsza od tradycyjnego betonu cementowego. Za stosowanie recyklingu PET-a nagrodę dla Zakładów przyznał Prezes NFOŚiGW. Natomiast żywica wykorzystywana do produkcji polimerobetonu otrzymała złoty medal na Targach "Poleko 2000".
   
4. Oddanie do eksploatacji w 2001 roku instalacji w Zakładach Tworzyw Sztucznych "Erg" w Pustkowie;
   Na terenie ZTS "Erg" w Pustkowie działa instalacja do termicznego unieszkodliwiania ścieków przemysłowych i gazów odlotowych, usytuowana przy obiekcie kotłowni Zakładu Energetyki i Ochrony Środowiska "ENERGOEKO" zrealizowana w 2000 roku przez niemiecką firmę "SAACKE". Zamontowane w instalacji urządzenia pozwalają na unieszkodliwienie do 20 000m3 odpadów ciekłych i do 57 600 000 Nm3 gazów w ciągu roku. W instalacji unieszkodliwiane są odpady ciekłe z produkcji żywic i gazy odlotowe z Wydziału Żywic i Wydziału Formaliny. Oddanie tej instalacji umożliwiło zaprzestanie gromadzenia na składowisku odpadów przemysłowych, które ze względu na swój skład (fenol, formaldehyd) stanowiły zagrożenie dla wód podziemnych.

3. Najważniejsze zadania do realizacji

Najpilniejsze zadania przewidziane do realizacji w 2002 roku to:

• podsumowanie wyników przeglądów ekologicznych;

Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw nałożyła na niektóre podmioty obowiązek sporządzania przeglądów ekologicznych. Przeglądy te mają zostać wykonane do dnia 30 czerwca 2002 roku. Podstawy prawne i merytoryczne wykonania przeglądów określa Dział V ustawy z 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska.

W województwie podkarpackim do sporządzenia przeglądów ekologicznych zobowiązano:

• 23 podmioty zarządzające składowiskami przemysłowymi,
• 72 podmioty zarządzające składowiskami komunalnymi,
• 28 podmiotów zarządzających spalarniami.

Głównym celem przeglądu ekologicznego jest ocena wszystkich instalacji, które w negatywny sposób oddziaływują na środowisko naturalne, a następnie ograniczenie w możliwie największym stopniu niekorzystnych skutków ekologicznych wywoływanych przez te instalacje podczas ich eksploatacji.

Przewidziane są trzy możliwości:

• zamykanie istniejących instalacji, które nie mogą być pod względem technicznym i ekonomicznym zmodernizowane zgodnie z wymogami dyrektyw unijnych,
• modernizacja istniejących instalacji, tak aby wypełniały przepisy unijne,
• budowa nowych instalacji do unieszkodliwiania odpadów, już zgodnie z wymogami dyrektyw.
• wdrażanie dyrektywy 99/31/EC w sprawie ziemnych składowisk odpadów.

Zgodnie z wymogami dyrektywy 1999/31/EC w sprawie ziemnych składowisk odpadów (tzw. dyrektywy składowiskowej) należy prowadzić tylko bezpieczną i kontrolowaną działalność obejmującą składowiska. Wymagania dotyczące lokalizacji, budowy, eksploatacji i zamknięcia składowiska odpadów powinny zapewniać bezpieczne dla zdrowia ludzi i dla środowiska składowanie odpadów, a w szczególności powinny zapobiegać zanieczyszczeniu wód powierzchniowych i podziemnych, gleby i ziemi oraz powietrza. W związku z tym Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Rzeszowie rozpoczął inwentaryzację wszystkich składowisk odpadów znajdujących się na terenie województwa podkarpackiego właśnie pod kątem spełniania wymogów tej dyrektywy. Zostanie dokonany podział na trzy kategorie składowisk :

• spełniające wymagania ochrony środowiska,
• przewidziane do modernizacji zgodnie z Art. 33 ustawy wprowadzającej,
• przewidziane do wstrzymania działalności i przeprowadzenia rekultywacji.

Przeprowadzona inwentaryzacja pokaże skalę nieprawidłowości w sposobie składowania odpadów i umożliwi podjęcie niezbędnych działań zmierzających do wyeliminowania stwierdzonych zagrożeń dla środowiska, a w drastycznych przypadkach do zamknięcia nielegalnych składowisk.
wdrażanie nowego prawa odpadowego;

W związku z negocjacjami dotyczącymi przystąpienia do Unii Europejskiej Polska została zobowiązana do pełnej transpozycji wspólnotowych aktów prawnych. Ustawa z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska, podobnie jak ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o odpadach oraz ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, mimo wielu nowelizacji, nie odzwierciedlały wielu zobowiązań wynikających z przepisów UE. Ze względu na fundamentalny charakter zmian, jakie należałoby poczynić w powyższych ustawach, opracowano szereg nowych aktów prawnych. Są to między innymi:

• Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska,
• Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001r. o odpadach,
• Ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej i opłacie depozytowej,
• Ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o opakowaniach i odpadach opakowaniowych,
  oraz szereg rozporządzeń wydanych na podstawie delegacji zawartych w powyższych ustawach. 

Następstwem przyjęcia do polskiego systemu prawnego wyżej wymienionych ustaw jest zgodność polskiego prawa ochrony środowiska z prawem wspólnotowym.
opracowanie planów gospodarki odpadami;

Zgodnie z wymaganiami Ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r o odpadach rozpoczęto prace nad planami gospodarki odpadami, które to plany mają określać aktualny stan gospodarki odpadami, prognozowane zmiany w tym zakresie, działania zmierzające do poprawy sytuacji w zakresie gospodarowania odpadami, instrumenty finansowe służące realizacji zamierzonych celów oraz system monitoringu i oceny realizacji zamierzonych zadań.

Plany takie opracowywane są na szczeblu krajowym, wojewódzkim, powiatowym i gminnym. Powinny być one opracowane zgodnie z planami wyższego szczebla. Powyższe plany określają:

• rodzaj, ilość i źródło pochodzenia odpadów, które mają być poddane procesom odzysku lub unieszkodliwiania,
• rozmieszczenie istniejących instalacji i urządzeń do odzysku lub unieszkodliwiania odpadów, wraz z wykazem podmiotów prowadzących działalność w tym zakresie,
• działania zmierzające do zapobiegania powstawaniu odpadów lub ograniczania ilości odpadów i ich negatywnego oddziaływania na środowisko oraz prawidłowego postępowania z nimi, w tym ograniczenia ilości odpadów ulegających biodegradacji zawartych w odpadach komunalnych kierowanych na składowiska,
• projektowany system gospodarowania odpadami.

Przede wszystkim należy zapobiegać powstawaniu odpadów, ponieważ to, co nie zostało wyprodukowane, nie musi być utylizowane. Tam gdzie nie da się uniknąć produkcji odpadów, planujący i zarządzający gospodarką odpadami powinni zawsze wybierać optymalną metodę ich utylizacji, taką która zapewnia najmniejsze ryzyko dla zdrowia ludzi i środowiska. Całkowity lub częściowy recykling oznacza, że ilość odpadów, które należy poddać unieszkodliwieniu będzie mniejsza a nowe surowce nie będą wykorzystywane. Unieszkodliwianie końcowe np. przez spalanie bez odzysku energii lub składowanie dotyczyć będzie tylko tych odpadów, których nie dało się w żaden inny sposób zagospodarować. Hierarchia zarządzania odpadami:

• minimalizacja ilości wyprodukowanych odpadów,
• ponowne wykorzystanie odpadów,
• odzyskanie materiałów przez systemy odzysku,
• odzyskanie energii np. poprzez spalenie odpadów,
• końcowe unieszkodliwienie przez składowanie lub spalenie bez odzysku energii. 

Krajowy plan gospodarki odpadami powinien określać przedsięwzięcia priorytetowe o charakterze ponadwojewódzkim, niezbędne do utworzenia i utrzymania w kraju zintegrowanej i wystarczającej sieci instalacji i urządzeń do unieszkodliwiania odpadów. Plan ten ma być przyjęty do dnia 31 października 2002 roku.

• azbest - zagrożenie dla zdrowia ludzi i środowiska;

Azbest z uwagi na swoje niewątpliwe zalety, takie jak odporność na wysokie temperatury, działanie mrozu, działanie kwasów, substancji żrących, a także elastyczność, wykorzystywany był powszechnie w Polsce głównie do produkcji wyrobów przemysłowych (płyt dachowych i elewacyjnych, rur). Jest wszechobecny w środowisku z powodu jego szerokiego zastosowania w przemyśle i rozpowszechniania się włókien ze źródeł naturalnych. Szacuje się, że na terenie kraju znajduje się ogółem 15 466 tys. ton wyrobów zawierających azbest, w tym: 14 866 tys. ton płyt azbestowo-cementowych, 600 tys. ton rur i innych wyrobów azbestowo-cementowych. Trwałość płyt azbestowo-cementowych określa się na około 30 lat, natomiast okres eksploatacji innych wyrobów jest krótszy.

Azbest jest nazwą handlową grupy minerałów włóknistych, które pod względem chemicznym są uwodnionymi krzemianami magnezu, żelaza, wapnia i sodu. Chorobotwórcze działanie azbestu powstaje w wyniku wdychania włókien, zawieszonych w powietrzu. Dopóki włókna nie są uwalniane do powietrza i nie występuje ich wdychanie, wyroby z udziałem azbestu nie stanowią zagrożenia dla zdrowia.

Próbą ograniczenia zawartości azbestu w wyrobach było rozporządzenie Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 30 listopada 1994 r. w sprawie wymagań jakim powinny odpowiadać wyroby ze względu na potrzebę ochrony zdrowia i środowiska. Załącznik nr 1 do tego rozporządzenia określa listę wyrobów i grup wyrobów, które nie mogą zawierać azbestu. Podstawy ograniczeń w stosowaniu azbestu zostały określone w ustawie z dnia 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest. W celu wyeliminowania produkcji, stosowania oraz obrotu wyrobami zawierającymi azbest ustawa zakazuje:

• wprowadzania na polski obszar celny wyrobów zawierających azbest,
• produkcji wyrobów zawierających azbest,
• obrotu azbestem i wyrobami zawierającymi azbest.

Minister Gospodarki wydał rozporządzenie z dnia 14 sierpnia 1998 r. w sprawie sposobów bezpiecznego użytkowania oraz warunków usuwania wyrobów zawierających azbest. W myśl tego rozporządzenia właściciele i zarządcy obiektów i urządzeń budowlanych z zabudowanymi wyrobami zawierającymi azbest dokonują przeglądu technicznego tych wyrobów, oceny stanu i możliwości bezpiecznego użytkowania wyrobów zawierających azbest. Zabezpieczenie wyrobów zawierających azbest może odbywać się poprzez:

• zamknięcie przestrzeni, w której znajdują się wyroby zawierające azbest, szczelną przegrodą bez naruszenia samego wyrobu,
• pokrywanie urządzeń budowlanych, instalacji lub powierzchni zawierających azbest,
• posiadających odpowiednią aprobatę techniczną. 

Minister Gospodarki w rozporządzeniu z dnia 21 października 1998 r. określił szczegółowe zasady usuwania, wykorzystywania i unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych. Odpady, których powstawaniu nie udało się zapobiec, lub których nie udało się wykorzystywać powinny zostać unieszkodliwione, przy czym w rozumieniu ustawy o odpadach składowanie jest również formą unieszkodliwienia. Odpady niebezpieczne powinny być w pierwszej kolejności wykorzystywane gospodarczo lub unieszkodliwiane w miejscu ich powstawania. Natomiast odpady zawierające azbest uznano za wymagające indywidualnego doboru sposobu unieszkodliwiania. Dla odpadów - materiały budowlane zawierające azbest oraz materiały izolacyjne zawierające azbest, dopuszczone było składowanie na warunkach określonych w w/w rozporządzeniu.

Ustawa z dnia 27 lipca 2001r. - o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw odnosi się do odpowiednich zapisów ustawy z dnia 19 czerwca 1997 roku o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest, modyfikując i rozszerzając jej ustalenia dotyczące wykonawców prac polegających na usuwaniu i transporcie wyrobów zawierających azbest (odpadów niebezpiecznych). Ustawa równocześnie udziela delegacji ministrowi właściwemu do spraw gospodarki, dla określenia w drodze rozporządzenia i w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw wewnętrznych oraz ministrem właściwym do spraw środowiska - sposobów i warunków bezpiecznego usuwania wyrobów zawierających azbest. 

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001r. - Prawo ochrony środowiska określa zasady ochrony środowiska oraz warunki korzystania z jego zasobów, z uwzględnieniem wymagań zrównoważonego rozwoju. Ustawa zawiera szereg istotnych i ważnych postanowień dotyczących m. in. :

• państwowego monitoringu środowiska, jako systemu pomiarów, ocen i prognoz stanu środowiska oraz gromadzenia, przetwarzania i rozpowszechniania informacji o środowisku,
• opracowania prognoz oddziaływania na środowisko, w tym gospodarki odpadami, a także programów wojewódzkich, zmierzających do przestrzegania standardów jakości środowiska,
• ochrony powietrza przed zanieczyszczeniem, sposobu postępowania z substancjami stwarzającymi szczególne zagrożenie dla środowiska,
• kar i odpowiedzialności za nieprzestrzeganie zasad i przepisów dotyczących ochrony środowiska.

W kwietniu 2002 r. Ministerstwo Gospodarki opracowało "Program usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest stosowanych na terytorium Polski". Program ten stanowi element krajowego planu gospodarki odpadami, w tym odpadami niebezpiecznymi oraz programów ochrony środowiska na szczeblu wojewódzkim, powiatowym i gminnym. Celem programu jest oczyszczenie terytorium Polski z azbestu, oraz usunięcie stosowanych od wielu lat wyrobów zawierających azbest. Ponadto wyeliminowanie negatywnych skutków zdrowotnych u mieszkańców Polski spowodowanych azbestem i przeprowadzenie sukcesywnej likwidacji oddziaływania azbestu na środowisko. Cel programu to również stworzenie odpowiednich warunków do wdrożenia przepisów prawnych oraz norm postępowania z wyrobami zawierającymi azbest obowiązujących w Unii Europejskiej.

W programie zawarte zostały:

• ilości wyrobów oraz ich rozmieszczenie terytorialne w Polsce,
• obliczenia ilości i wielkości niezbędnych składowisk odpadów wraz z kosztami inwestycji i ich eksploatacji,
• dochody i wydatki budżetu państwa z tytułu prac związanych z usuwaniem wyrobów zawierających azbest,
• szacunki innych dochodów i wydatków,
• potrzeby kredytowe,
• propozycje nowych uregulowań i nowelizacji przepisów odnoszących się do problematyki azbestu,
• propozycje założeń organizacyjnych i monitoringu programu w układzie centralnym i terytorialnym. 

Według materiałów posiadanych przez Ministerstwo Gospodarki na terenie województwa podkarpackiego nagromadzone jest od 0,5 ¸1 mln ton wyrobów zawierających azbest. W programie założono, że usuwanie wyrobów zawierających azbest nastąpi do końca 2032 r. Ten 30 letni okres podzielono na 3 podokresy. Prognozowane ilości odpadów, które powstaną przy likwidacji wyrobów zawierających azbest dla tych trzech przyjętych przedziałów czasowych, w województwie podkarpackim, przedstawiają się następująco:

• lata 2003-2012 - powstanie 232 767 Mg odpadów zwierających azbest,
• lata 2013-2022 - powstanie 266 020 Mg odpadów zwierających azbest,
• lata 2023-2032 - powstanie 166 263 Mg odpadów zwierających azbest.

Na terenie podkarpackiego znajduje się:

• 647 350 Mg płyt azbestowo-cementowych,
• 17 700 Mg rur azbestowo-cementowych,
• 665 05 Mg wyrobów zawierających azbest zabudowanych w obiektach budowlanych.

Porzucone odpady zawierające azbest w rejonie Sędziszowa Młp.

Z procesem usuwania wyrobów zawierających azbest nierozerwalnie związany jest proces powstawania odpadów. Jedyną metodą unieszkodliwiania odpadów z azbestem jest ich składowanie. Informacje powyższe stanowią dane wyjściowe do obliczenia pojemności i ilości potrzebnych składowisk w województwie podkarpackim, które mają powstać do końca