W wyniku reformy administracji publicznej i wprowadzenia trójstopniowego podziału terytorialnego Państwa, od 1 stycznia 1999 roku Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Rzeszowie wchodzi w skład zespolonych służb, inspekcji i straży wojewódzkich i obejmuje swym zasięgiem działania obszar województwa podkarpackiego, jest jednostką budżetową, finansowaną z budżetu Wojewody Podkarpackiego. Działalność merytoryczna Inspektoratu, głównie w zakresie badań jakości środowiska wspomagana jest finansowo dotacjami z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie.

Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska realizował w szczególności następujące zadania:

• kontrola przestrzegania przepisów o ochronie środowiska,
• kontrola przestrzegania decyzji ustalających warunki korzystania ze środowiska,
• udział w postępowaniu dotyczącym lokalizacji inwestycji,
• udział w przekazywaniu do eksploatacji obiektów, które mogą pogorszyć stan środowiska,
• podejmowanie decyzji wstrzymujących działalność prowadzoną z naruszeniem wymagań związanych z ochroną środowiska,
• współdziałanie w zakresie ochrony środowiska z innymi organami kontrolnymi, organami ścigania i wymiaru sprawiedliwości, organami administracji rządowej i samorządowej oraz organizacjami społecznymi,
• prowadzenie badań jakości środowiska,
• wdrażanie metod analityczno-badawczych i kontrolno-pomiarowych,
• inicjowanie działań tworzących warunki zapobiegania nadzwyczajnym zagrożeniom środowiska,
• prowadzenie postępowania administracyjnego w związku z naruszeniem warunków ochrony środowiska (wymierzanie kar pieniężnych),
• wydawanie na podstawie odrębnych przepisów innych decyzji administracyjnych dotyczących ochrony środowiska.

W roku 2000 w ewidencji WIOŚ w Rzeszowie były 2503 zakłady. W ciągu roku skontrolowano łącznie 961 jednostek, z czego kontrolą sprawdzającą objęto 416. Wszystkie naruszenia wymagań ochrony środowiska stwierdzone podczas kontroli w 1999 roku zostały wyeliminowane w 176 jednostkach, co stanowi 42,3% zakładów objętych kontrolą sprawdzającą.

Podstawowym działaniem pokontrolnym było wydanie zarządzenia pokontrolnego, a jeżeli ustalone warunki korzystania ze środowiska zostały przekroczone, również wymierzenie godzinowej lub dobowej kary pieniężnej. Innym rzadziej stosowanym działaniem pokontrolnym było wystąpienie z wnioskiem do organów ścigania lub kolegium d/s wykroczeń, a także wymierzenie mandatu karnego. 

W 2000 roku do zobowiązanych podmiotów skierowano 587 zarządzeń pokontrolnych, nałożono 36 grzywien w drodze mandatu karnego, skierowano 23 wnioski do kolegium d/s wykroczeń, z orzeczeniem winy w 21 przypadkach. Wydano 279 decyzji o karach godzinowych i dobowych, 162 decyzje o karach łącznych, 18 decyzji odraczających kary oraz 1 decyzję o rozłożeniu kary na raty. 

W województwie podkarpackim ogólny poziom przestrzegania wymagań ochrony środowiska ocenia się jako dobry. Mimo trudnej sytuacji gospodarczej regionu kontynuowano wiele inwestycji służących ochronie środowiska. 

Do uzyskanych efektów ekologicznych zaliczono między innymi: 

• poprawę stanu czystości wód powierzchniowych jako wynik trwającej rozbudowy istniejącej infrastruktury technicznej oraz modernizacji i budowy urządzeń do oczyszczania ścieków; w 2000 roku oddano do eksploatacji 11 nowych komunalnych oczyszczalni ścieków,
• ograniczenie emisji zanieczyszczeń do powietrza poprzez zamianę kotłowni węglowych na opalane gazem lub olejem opałowym, modernizację urządzeń odpylających oraz zmianę technologii na mniej uciążliwe dla środowiska,
• porządkowanie gospodarki odpadami w wyniku tworzenia gminnych systemów zbiórki odpadów, budowy nowych składowisk i instalacji do unieszkodliwiania odpadów,
• stworzenie systemu wykorzystania osadów ściekowych na cele nieprzemysłowe w oparciu o Przedsiębiorstwo Rekultywacji Terenów Górniczych Jeziórko.

Województwo podkarpackie zaliczane jest do regionów o średnim natężeniu czynników mogących spowodować nadzwyczajne zagrożenie środowiska. W rejestrze potencjalnych sprawców nzś umieszczono 35 jednostek organizacyjnych. Najpowszechniej posiadanymi substancjami niebezpiecznymi jest amoniak znajdujący się w 18 jednostkach oraz substancje ropopochodne (benzyny, oleje, ropa naftowa) znajdujące się w 16 jednostkach. 

W 2000 roku przeprowadzono 33 kontrole obiektów z wykazu potencjalnych sprawców, wykonano 12 kontroli interwencyjnych wynikających ze zdarzeń nzś oraz przeprowadzono 103 kontrole sprawdzające w sprawach nzś. Wykonano 6 wspólnych kontroli z Państwową Strażą Pożarną oraz realizowano kontrole z cyklu Niebezpieczne Przewozy wspólnie z Policją i Państwową Inspekcją Pracy. 

Na terenie województwa podkarpackiego w 2000 roku nie odnotowano poważnych zagrożeń środowiska. Miały miejsce 4 zdarzenia, które można było zakwalifikować do nadzwyczajnych zagrożeń środowiska. W 3 przypadkach substancją zagrażającą środowisku była ropa naftowa i jej pochodne, natomiast w 1 przypadku był to amoniak. W wyniku zaistniałych zdarzeń w dwóch przypadkach zanieczyszczona została woda, w pozostałych powietrze i grunt. 

Badania stanu  środowiska  wykonywaneprzez WIOŚ w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska koordynuje Wydział Monitoringu Środowiska. Zadania pomiarowe w 2000 roku zrealizowane zostały zgodnie z programem określonym przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska (poziom sieci krajowej) oraz programem wojewódzkim (sieć regionalna i lokalna) zatwierdzonym przez Wojewodę Podkarpackiego. 

Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Rzeszowie w 2000 roku w podsystemach monitoringu w sieci krajowej badania prowadził w 37 punktach pomiarowych, w sieci regionalnej w 119 punktach i lokalnej w 6 punktach.
Wykonywanie zadań pomiarowo-badawczych i kontrolnych zapewniały cztery laboratoria: w Rzeszowie oraz w Delegaturach w Tarnobrzegu, Przemyślu i Jaśle 

Podstawowa działalność laboratoriów w zakresie ochrony powietrza, wód, gleb oraz gospodarki odpadami zamknęła się 48 538 wykonanych oznaczeń. Liczbę wykonanych oznaczeń w rozbiciu na poszczególne komponenty środowiska wg rodzaju prac przedstawiono w tabeli nr 1 . 

Na podstawie wyników badań monitoringowych i danych z działań inspekcyjno-kontrolnych publikowane są raporty, komunikatyi informacje o jakości środowiska na obszarze województwa podkarpackiego. Informacje na temat stanu środowiska przekazywane są między innymi na organizowanych przez Inspektorat seminariach oraz prezentowane na stronie internetowej Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Rzeszowie www.wios.rzeszow.pl

W 2000 roku został opracowany raport „Stan środowiska w województwie podkarpackim w 1999 roku” oraz 48 komunikatówi informacji, w tym 18 informacji w aspekcie realizacji obowiązków wynikających  z art. 8a ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska. 

Wykonane w WIOŚ raporty, komunikaty, informacje i oceny przekazywano (oprócz obligatoryjnego rozdzielnika) organom administracji rządowej i samorządowej, uczelniom, instytucjom i organizacjom społecznym. Opracowania i publikacje przekazywano również indywidualnie zgłaszającej się młodzieży szkolnej i studenckiej. 

W ramach zajęć, do Inspektoratu przybywała ucząca się młodzież, gdzie zapoznawała się z problemami ekologicznymi. 

O stanie środowiska oraz innych zagadnieniach związanych z ochroną środowiska informowano społeczeństwo także poprzez media. W 2000 roku udzielono 15 wywiadów dla prasy oraz uczestniczono w 7 audycjach radiowych i telewizyjnych. 

Współpraca Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z organami jednostek samorządu terytorialnego, zgodnie z ustawą o Inspekcji Ochrony Środowiska, obejmuje wszystkie trzy poziomy tej administracji: wojewódzki, powiatowy i gminny. Uchwałą Sejmiku Województwa Podkarpackiego z dnia 10 kwietnia 2000 r. została przyjęta do realizacji „Strategia rozwoju województwa podkarpackiego”, a Podkarpacki Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska został włączony do zespołu 5 ”Infrastruktura”, pracującego nad programem wykonawczym „Modernizacja podstawowego układu komunikacyjnego województwa oraz rozwój infrastruktury technicznej w zakresie gospodarki wodnej i ochrony środowiska”, mającym na celu między innymi rozwiązywanie takich problemów, jak gospodarka wodno-ściekowa, zagospodarowanie osadów ściekowych, rozwiązanie problemów gospodarki odpadami na obszarach objętych prawną ochroną przyrody. 

Zarząd Województwa jest na bieżąco informowany o wynikach kontroli w zakładach o istotnym znaczeniu dla regionu, w tym w zakładach  z krajowej „Listy 80”. W ciągu roku 2000 wysłano do Urzędu Marszałkowskiego w Rzeszowie 161 takich informacji. 

Na bieżąco są także wysyłane informacje o zakładach, w których w wyniku kontroli stwierdzono nieprawidłowości w naliczaniu opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska. W roku 2000 wysłano do Urzędu Marszałkowskiego w Rzeszowie 80 informacji dotyczących opłat. 

Realizując obowiązek informowania samorządów o wynikach kontroli i stanie środowiska, organizowano seminaria szkoleniowe, połączone z konferencjami prasowymi. 

W marcu 2000 r. we współdziałaniu z samorządem miasta Tarnobrzeg zorganizowano seminarium „Wybrane problemy ekologiczne województwa podkarpackiego”, w którym uczestniczył również Wicewojewoda Podkarpacki i Wicemarszałek Województwa Podkarpackiego. 

W kwietniu 2000 r. we współpracy z samorządem miasta Mielec i powiatu mieleckiego zostało zorganizowane seminarium „Warunki ekorozwoju w województwie podkarpackim” z udziałem Głównego Inspektora Ochrony Środowiska, przedstawicieli administracji samorządowej i zakładów przemysłowych z całego regionu.

Zgodnie z obowiązkiem ustawowym samorządy powiatowe są na bieżąco informowane o wynikach kontroli. Do WIOŚ samorządy powiatowe przekazują kopie wydanych zezwoleń określających zakres korzystania ze środowiska, co znakomicie ułatwia nadzór inspekcyjny, szczególnie nad nowymi przedsięwzięciami. 

Każdego roku WIOŚ uczestniczy w sesji Sejmiku Województwa Podkarpackiego, poświęconej zagadnieniom ochrony środowiska. 

Pracownicy WIOŚ uczestniczą także w posiedzeniach rad powiatowych i miejskich. W roku 2000 wpłynęło 7 zaproszeń na posiedzenia rad powiatowych i miejskich. Na Sesję Rady Miasta Mielec opracowano informacje ”Zagrożenia dla środowiska naturalnego Mielca i regionu”, natomiast na sesje rad powiatowych raporty o stanie środowiska na terenie poszczególnych powiatów.

Podkarpacki Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska  uczestniczył ponadto w wyjazdowym posiedzeniu Sejmowej Komisji Ochrony Środowiska w Jaśle, referując temat „Działania na rzecz ochrony środowiska gmin położonych w zlewni rzeki Wisłoki”, posiedzeniu Związku Komunalnego Wisłok, prezentując opracowanie „Stan środowiska w zlewni rzeki Wisłok”, w VII Międzynarodowej Konferencji Ekologicznej w Brzozowie przedstawiając referat „Zasady gospodarowania odpadami w świetle projektu ustawy o odpadach”.