Województwo podkarpackie zajmuje 12 miejsce w kraju pod względem emisji zanieczyszczeń gazowych i 14 ze względu na ilość wprowadzanych do powietrza pyłów. Szacunkowo 1,6 % emitowanych do powietrza zanieczyszczeń w Polsce pochodzi z terenu województwa podkarpackiego. W ostatnich latach obserwowany jest równomierny, powolny spadek ilości zanieczyszczeń wprowadzanych do atmosfery, co częściowo wiąże się z recesją gospodarczą w kraju, ale również z działaniami poszczególnych zakładów na rzecz ograniczenia ilości emitowanych zanieczyszczeń. 

Dane o emisji na terenie województwa podkarpackiego w 2000 roku pochodzą z 81 ankietowanych przez WIOŚ zakładów przemysłowych. W zestawieniu brano pod uwagę zakłady emitujące rocznie ponad 50 Mg pyłów i gazów (z wyłączeniem CO2). 

Emisja pyłów i gazów w województwie podkarpackim wyniosła ponad 3,8 mln Mg, w tym: 

• pyły 4994,4 Mg;
• SO2  16961,7 Mg;
• NO2   7210,4 Mg;
• CO 5875,3 Mg;
• CO2 3827120,3 Mg;
• pozostałe 1014,2 Mg.

Rozkład przestrzenny emisji zanieczyszczeń na terenie województwa podkarpackiego nie jest równomierny. Największa ilość zanieczyszczeń (ok 50 %) pochodzi z terenu powiatów tarnobrzeskiego i stalowowolskiego. Wielkości emisji w poszczególnych powiatach przedstawia mapa nr 7 .

W stosunku do  lat poprzednich widoczny jest powolny spadek (za wyjątkiem CO2) emitowanych zanieczyszczeń do powietrza, co przedstawia wykres nr 4 .

Zanieczyszczenia pyłowe i gazowe wprowadzane były do powierza przez 3764 emitory, w tym największą ilość, bo ponad 98 % stanowią emitory o wysokości do 50 m, około 1,4 % to kominy o wysokości do 100. Emitory wysokie, z których zanieczyszczenia przemieszczają się na duże odległości stanowią zaledwie 0,2 %.

Powstające w jednostkach produkcyjnych w procesach technologicznych i w wyniku spalania paliw, zanieczyszczenia pyłowe i gazowe są częściowo redukowane na urządzeniach do redukcji zanieczyszczeń. W województwie podkarpackim zainstalowanych jest blisko 1000 takich urządzeń, z czego największą grupę stanowią cyklony (37 %) i filtry tkaninowe (30,5 %). Większość (ponad 70 %) pracujących urządzeń oczyszczających cechuje się wysoką ponad 80 % sprawnością.

Największym wytwórcą zanieczyszczeń atmosferycznych w rozbiciu na kategorie produkcji jest branża wytwarzania i zaopatrywania w energię, wodę i gaz (64 %). Udziały poszczególnych branż przedstawia wykres nr 5 .

Redukcję wytworzonych zanieczyszczeń pyłowych i gazowych w stosunku do ich emisji przez poszczególne branże w skali roku przedstawia wykres nr 6 .

Sumaryczne oddziaływanie emitowanych zanieczyszczeń w województwie oraz zanieczyszczeń docierających ze źródeł zlokalizowanych poza jego granicami decyduje o stanie zanieczyszczenia powietrza i stężeń zanieczyszczeń w nim zawartych czyli tzw. imisji. Badania imisji prowadzone były w laboratoriach Inspekcji Sanitarnej i Inspekcji Ochrony Środowiska, część badań wykonują także zakłady przemysłowe. Wszystkie pomiary oparte są o metody manualne. W województwie podkarpackim nie ma dotychczas automatycznej stacji pomiarów zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego

Zanieczyszczenia podstawowe

Dwutlenek siarki

W 2000 roku badania stężeń dwutlenku siarki prowadzono na 55 stanowiskach pomiarowych, w tym 6 usytuowanych było w obszarach ochrony uzdrowiskowej, a jedno w sąsiedztwie parku narodowego. Pomiary prowadzone były w układzie 24 godzinnym metodami manualnymi.

W 2000 roku stężenia średnioroczne dwutlenku siarki w powietrzu atmosferycznym na terenie województwa podkarpackiego nie przekroczyły dopuszczalnej normy 40 μg/m3, i mieściły się w przedziale 1,3-49,5 % Da. Najwyższe stężenie średnioroczne wynoszące 19.8 μg/m3 zanotowano w Jarosławiu. 

W miejscowościach uzdrowiskowych zanieczyszczenie powietrza dwutlenkiem siarki jest niewielkie, stężenia średnioroczne w 2000 roku nie przekroczyły tam 17 % dopuszczalnej normy 30 μg/m3. Na stacji Grab, zlokalizowanej na granicy otuliny Magurskiego Parku Narodowego zanotowane stężenie średnioroczne wyniosło 0,7 μg/m3, co stanowi 4,7 % dopuszczalnej normy 15 μg/m3. Wyniki z pomiarów stężeń średniorocznych na poszczególnych stanowiskach  przedstawia wykres nr 7 .

Średniodobowe stężenia dwutlenku siarki reprezentowane przez normowany parametr S98 nie były w 2000 roku przekraczane. Najwyższe stężenie średniodobowe wynoszące 137,5 μg/m3 (91 % D24) zanotowano w Jarosławiu. 

Stężenia chwilowe reprezentowane przez percentyl S99,8 w roku 2000 na wszystkich stanowiskach pomiarowych nie przekroczyły 52 % normy D30.
 
Mapa nr 8
Rozkład stężeń średniorocznych dwutlenku siarki w 2000 roku

Dwutlenek azotu
 
W 2000 roku pomiary stężeń dwutlenku azotu w powietrzu atmosferycznym prowadzone były na 52 stacjach pomiarowo-kontrolnych, w tym 6 stanowisk usytuowanych było w miejscowościach uzdrowiskowych, a jedno w otulinie Magurskiego Parku Narodowego. Badania prowadzono w układzie 24 godzinnym przy użyciu metod manualnych.

W 2000 roku dopuszczalna norma średnioroczna wynosząca 40 μg/m3 przekroczona została o 44 % w Rzeszowie na ul. Piłsudskiego. 

Stężenia zanotowane na pozostałych stacjach pomiarowych zawierały się w przedziale 10-85 % Da. W miejscowościach uzdrowiskowych średnioroczne stężenia dwutlenku azotu nie przekroczyły 50 % dopuszczalnej normy wynoszącej 25 μg/m3, natomiast na terenie parku narodowego zanotowana wartość Sa wynosiła 4 μg/m3 co stanowi 20 % Da wynoszącej 20 μg/m3.

W roku 2000 nie zanotowano przekroczeń norm średniodobowej i chwilowej. Percentyl S98 nie przekroczył 72 % D24, a percentyl S99,8 29 % D30.

Wykres nr 8
Średnioroczne stężenie dwutlenku azotu na stacjach pomiarowych

Mapa nr 9
Rozkład stężeń średniorocznych dwutlenku azotu

Pył zawieszony
 
W 2000 roku pomiary stężeń pyłu zawieszonego prowadzone były na 52 stanowiskach pomiarowych, w tym w 6 miejscowościach uzdrowiskowych i na jednej stacji umiejscowionej na granicy otuliny Magurskiego Parku Narodowego. Pomiary prowadzone były w układzie 24 godzinnym. 

W roku 2000 ponadnormatywne stężenia średnioroczne wystąpiły w Rzeszowie na ul. Piłsudskiego (114 % Da) oraz w Przemyślu  na ul. Dolińskiego (112 % Da).

Na pozostałych stanowiskach pomiarowych zanotowane stężenia średnioroczne mieściły się w zakresie  2,5-98 % Da wynoszącej 50 μg/m3.

W miejscowościach uzdrowiskowych stężenia średnioroczne pyłu zawieszonego nie przekroczyły 25 % dopuszczalnej normy Da wynoszącej 40 μg/m3. 

W 2000 roku cztery przekroczenia normy średniodobowej (D24=125 μg/m3) stwierdzono:   

• w Rzeszowie na ul. Piłsudskiego o 41 %;
• w Przemyślu na ul. Dolińsiego o 2 %;
• w Przemyślu na ul. B-pa Glazera o 14 %;
• w Jarosławiu na ul. Jana Pawła II o 25 %.

Percentyl S99,8 przekroczył dopuszczalną normę D30=280 μg/m3 o 11 % w Przemyślu na ul. B-pa Glazera.

Na wykresach przedstawiono stężenia średnioroczne w latach 1998-2000 podstawowych zanieczyszczeń zanotowanych na wybranych stacjach pomiarowych w Rzeszowie. Zauważalny jest powolny spadek stężeń SO2 i NO2. Wzrost stężeń pyłu zawieszonego związany jest głównie z corocznym wzrostem ruchu kołowego na ulicach miasta, oraz pogarszającą się jakością dróg.

Mapa nr 10
Rozkład stężeń średniorocznych pyłu zawieszonego w 2000 roku

Wykres nr 9
Średnioroczne stężenie pyłu zawieszonego na stacjach pomiarowych

Wykres nr 10
Stężenie SO2 na terenie Rzeszowa

Wykres nr 11
Stężenie NO2 na terenie Rzeszowa

Wykres nr 12
Stężenie pyłu zawieszonego na terenie Rzeszowa

Zanieczyszczenia specyficzne

Fluor

W 2000 roku badania zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego fluorem prowadzone były przez WSSE na terenach trzech miast: Przemyśla, Jarosławia i Tarnobrzega. Pomiary prowadzone były w układzie 24 godzinnym.

W 2000 roku przekroczenie normy średniorocznej miało miejsce na terenie Tarnobrzega. Nie stwierdzono natomiast przekroczeń norm D24 i D30.

Wartości dopuszczalne fluoru:

• Da 2 μg/m3
• D24 10 μg/m3
• D30 30 μg/m3

Lokalizacja punktów pomiarowych:
1. Przemyśl ul. Mariacka
2. Jarosław ul Jana Pawła II
3. Tarnobrzeg ul. 1 Maja
4. Tarnobrzeg ul. Wiejska
5. Tarnobrzeg ul. Warszawska

Wykres nr 13
Stężenie fluoru w punktach pomiarowych

Chlorowodór i amoniak

Poziomy stężeń chlorowodoru i amoniaku w powietrzu atmosferycznym w 2000 roku badane były na terenie Nowej Sarzyny przez laboratorium Zakładów Chemicznych „Organika Sarzyna”. Wyniki badań przedstawiają wykresy.

W 2000 roku nie zanotowano przekroczeń dopuszczalnych norm. Stężenia średnioroczne w przypadku chlorowodoru zawierały się w przedziale 25-34 % Da, a amoniaku 46-54 % Da.

Wartości dopuszczalne amoniaku:

• Da 50 μg/m3 
• D24 200 μg/m3  
• D30 400 μg/m3

Wykres nr 14
Stężenie amoniaku w punktach pomiarowych

Wartości dopuszczalne chlorowodoru:

• Da 25 μg/m3   
• D24 100 μg/m3   
• D30 200 μg/m3

Wykres nr 15
Stężenie chlorowodoruw punktach pomiarowych

Lokalizacja punktów pomiarowych:
1.    Nowa Sarzyna –Dom Technika
2.    Nowa Sarzyna - Miasto
3.    Nowa Sarzyna – przepompownia wody
4.    Nowa Sarzyna – Gajówka Smycze

Formaldehyd

W 2000 roku pomiary stężeń formaldehydu w powietrzu atmosferycznym prowadzone były przez WSSE na terenie Rzeszowa i Przemyśla. Wyniki przedstawiono w formie graficznej. 

W zakresie stężeń średniorocznych dopuszczalna norma Da przekroczona została w punktach: 2 o 85 % oraz w punkcie 3 o 115 %. Wartości percentli S98 były w tych samych punktach wyższe od D24 odpowiednio: w punkcie nr 2 o 55 %, nr 3 o 48,5 %. Percentyl S99,8 przekroczył normę D30 w punkcie nr 2 o18 %.

Wartości dopuszczalne:

• Da  4 μg/m3  
• D24  20 μg/m3   
• D30  50 μg/m3

Wykres nr 16
Stężenie formaldehydu punktach pomiarowych

Lokalizacja punktów pomiarowych
1.    Przemyśl ul. Mariacka
2.    Rzeszów ul. Plac Wolności
3.    Rzeszów ul. Piłsudskiego

Metale ciężkie 
 
W 2000 roku prowadzone były przez WSSE  pomiary stężeń kadmu i ołowiu w pyle zawieszonym , oraz opad tych metali. Zanieczyszczenie powietrza atmosferycznego metalami ciężkimi na terenie województwa podkarpackiego jest niewielkie. Wartości średnioroczne w przypadku ołowiu nie przekraczają 14 % Da, a kadmu 5 % Da.  

Opad ołowiu badany był na terenie Jasła. Wartość opadu wyniosła 7,62 mg/m2/rok, co stanowi 7 % dopuszczalnej normy (100 mg/m2/rok).
  
Wartości dopuszczalne- ołów:

• Da 0,5 μg/m3   
• D24 2  μg/m3  
• D30 5  μg/m3

Wykres nr 17
Stężenie ołowiu w punktach pomiarowych

Wartości dopuszczalne - kadm

• Da 0,01 μg/m3   
• D24 0,22 μg/m3
• D30 0,52 μg/m3

Wykres nr 18
Stężenie kadmu w punktach pomiarowych

Opad pyłu

Badania w zakresie opadu pyłu prowadzone były w 2000 roku na terenie 9 miast województwa podkarpackiego oraz na stacji Grab usytuowanej w otulinie Magurskiego Parku Narodowego. Najwyższy średni opad pyłu wystąpił na terenie miasta Przemyśla i stanowił 57 % dopuszczalnej normy – 200 g/m2/rok. Dane dotyczące poszczególnych miast pokazuje wykres nr 19 .

Analiza zebranych danych w zakresie emisji zanieczyszczeń wskazuje, że:

• Ze względu na zbyt małą redukcję zanieczyszczeń  gazowych  w  zakładach w niektórych miastach utrzymują się wysokie stężenia zanieczyszczeń podstawowych. Ich źródłem są przede wszystkim zakłady energetyczne i duże jednostki ciepłownicze.
• Nie zmniejsza się, a w większych miastach rośnie, emisja zanieczyszczeń komunikacyjnych, mogąca powodować w konsekwencji sytuacje smogowe stanowiące zagrożenie dla zdrowia mieszkańców. Należy usprawniać organizację ruchu oraz wyprowadzić z centrów miast ruch tranzytowy, budując obwodnice. Na poziomie krajowym niezbędne są natomiast regulacje prawne przyspieszające powszechne wprowadzenie katalizatorów spalin samochodowych (także dla silników z zapłonem samoczynnym) oraz zastępowanie dużej jeszcze ilości przestarzałych technologicznie pojazdów (silników) nowszymi jednostkami.
• Wyższe stężenia zanieczyszczeń energetycznych obserwuje się w miastach, niezbędna jest więc dalsza centralizacja źródeł ciepła i likwidacja tzw. niskiej emisji, prowadząca do ujęcia i wyprowadzenia zanieczyszczeń wyższymi emitorami oraz umożliwiająca zastosowanie urządzeń do redukcji zanieczyszczeń. Potrzebna jest tu jednak rozbudowa sieci ciepłowniczej. Zmiana jedynie rodzaju stosowanego paliwa np. z węglowego na gazowe zmniejsza emisję pyłów, dwutlenku siarki i tlenku węgla, ale może powodować niekorzystne zmiany w zanieczyszczeniu lokalnym tlenkami azotu, wchodzącymi w skład smogu utleniającego.
• Na terenach o zwartej zabudowie jednorodzinnej (osady, wsie) dla polepszenia stanu czystości powietrza należy odchodzić od stosowania paliwa stałego na korzyść paliwa gazowego i płynnego. Potrzebna jest jednak rozbudowa sieci gazowniczej lub wspomaganie instalacji zbiorników na paliwa płynne.

Dostosowanie monitoringu jakości powietrza do wymagań UE

Starania Polski o przystąpienie do Unii Europejskiej pociągają za sobą konieczność dostosowania przepisów prawa i wynikających z niego działań także w zakresie ochrony atmosfery. Podstawowym dokumentem określającym wymagania dotyczące oceny i zarządzania jakością powietrza w krajach Wspólnoty Europejskiej jest Dyrektywa 96/62/EC tzw. dyrektywa ramowa. Dyrektywa tworzy ramy do ustanowienia kryteriów jakości powietrza oraz do monitorowania i prowadzenia oceny jakości powietrza w krajach członkowskich. Nakłada także obowiązek tworzenia planów i programów naprawczych dla obszarów, na których jakość powietrza nie odpowiada przyjętym kryteriom. 

Dostosowanie prawa polskiego do wymagań UE nastąpiło poprzez ustawę z 27 kwietnia 2001 roku Prawo ochrony środowiska, w której w Tytule II „Ochrona zasobów środowiska - Dział II” zawarte zostały nowe przepisy dotyczące ochrony powietrza atmosferycznego.

Do utworzenia nowoczesnego systemu oceny jakości powietrza niezbędne było przeprowadzenie wstępnej oceny jakości otaczającego powietrza. Wstępna ocena jakości powietrza miała na celu zgromadzenie informacji o stężeniach zanieczyszczeń na obszarze poszczególnych stref, w zakresie umożliwiającym:

• Dokonanie klasyfikacji strefy pod kątem zaplanowania systemu ocen bieżących;
• Wstępne wskazanie obszarów, gdzie wartości graniczne są przekroczone lub istnieje prawdopodobieństwo ich przekroczenia
• Uzyskanie informacji o przestrzennych rozkładach stężeń zanieczyszczeń  na obszarze strefy. 

W wyniku oceny wstępnej na terenie województwa wydzielono 24 strefy, których granice pokrywają się z granicami powiatów. Klasyfikacja stref dokonana została dla sześciu zanieczyszczeń SO2, NO2, PM10, Pb, CO i benzenu (dla każdego zanieczyszczenia oddzielnie) zwykle w oparciu o wartości odpowiednich parametrów na obszarach o najwyższych poziomach stężeń danego zanieczyszczenia na terenie strefy. Kryteriami obowiązującymi przy klasyfikacji stref były: górny i dolny próg oszacowania oraz wartość graniczna.

Wykonanie oceny wstępnej pozwoliło na określenie intensywności programów pomiarowych wymaganych do ocen bieżących w zależności od poziomów stężeń zanieczyszczeń na obszarze strefy:

• Jeżeli najwyższe stężenia przekraczają wartość górnego progu oszacowania, wówczas wymagany jest intensywny program pomiarowy, z obowiązkowymi pomiarami o wysokiej jakości. Obok pomiarów mogą być wykorzystane  inne techniki.
• Jeżeli najwyższe stężenia należą do przedziału pomiędzy górnym i dolnym progiem oszacowania, wówczas pomiary są nadal obowiązkowe, jednak realizowany program pomiarowy może być mniej intensywny (stacje manualne).
• Jeżeli najwyższe stężenia  są mniejsze od wartości dolnego progu oszacowania, wówczas pomiary są obowiązkowe w odniesieniu do zanieczyszczeń, dla których określono progi alarmowe (SO2, NO2). W pozostałych przypadkach ocena może opierać się na wynikach modelowania matematycznego i innych metodach szacowania. Wyniki klasyfikacji otrzymane po wykonaniu oceny wstępnej przedstawione zostały w tabeli nr 2 .
     

Ze względu na ochronę zdrowia, po wykonaniu oceny wstępnej, stacje automatyczne mierzące SO2, NO2 i pył zawieszony zaplanowane zostały we wszystkich strefach  zaliczonych do klasy I.

Istniejące wyniki pomiarów wskazują na niskie zanieczyszczenie powietrza CO i ołowiem na terenie województwa. Wszystkie strefy zaliczone zostały do klasy III, natomiast automatyczna stacja pomiarowa tych zanieczyszczeń zaplanowana została w strefie Rzeszów, w której spodziewane są najwyższe stężenia tych zanieczyszczeń, a liczba mieszkańców w Rzeszowie przekraczająca 150 tys. nakłada dodatkowy obowiązek pomiarów. W przypadku zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego benzenem jego najwyższe stężenia spodziewane są w strefie Rzeszów (z braku danych pomiarowych bazowano na emisji z emitorów liniowych). Dodatkowo stężenia tego zanieczyszczenia powinny być mierzone w miastach o liczbie mieszkańców powyżej 150 tys., co dało podstawy do zaplanowania stacji pomiarowej w strefie Rzeszów. 

Nie przeprowadzano oceny wstępnej w przypadku ozonu, z powodu braku informacji o wielkości stężeń O3 w powietrzu atmosferycznym. Zgodnie z badaniami i analizami przeprowadzanymi na terenie całej Polski uznano, że na terenie województwa podkarpackiego zarówno na terenie miast jak i poza miastami, okresowo, corocznie, występują stężenia ozonu przekraczające wartości graniczne określone w celu ochrony zdrowia i ochrony ekosystemów. Na terenie województwa planowana jest 1 stacja pozamiejska  na terenie strefy jarosławskiej (zgodnie z wymaganiami UE). Dodatkowo stacja ta ma mierzyć stężenia SO2, NOx w celu ochrony ekosystemów i roślin. Pomiary takie są obowiązkowe jeżeli na terenie województwa występują strefy zaliczone do klasy I ze względu na ochronę roślin i ekosystemów.

W wyniku oceny wstępnej przewiduje się potrzebę utworzenia automatycznych stacji pomiarowych w zakresie:

• SO2 – cel działania ochrona zdrowia – 1;
• SO2 – cel działania roślin i ekosystemów – 1;
• NO2 - cel działania ochrona zdrowia – 3;
• NO2 – cel działania roślin i ekosystemów– 1;
• pył zaw.- cel działania ochrona zdrowia– 19;
• CO - cel działania ochrona zdrowia – 1;
• ołów - cel działania ochrona zdrowia – 1;
• benzen - cel działania ochrona zdrowia – 1;
• ozon - cel działania ochrona zdrowia – 1.

Przewidywany koszt utworzenia sieci automatycznych stacji pomiarowo-kontrolnych wynosi 2,2 mln zł.

Zagrożenie hałasem
 
Województwo podkarpackie należy do województw średnio zagrożonych hałasem. Według ocen Zakładu Akustyki Instytutu Techniki Budowlanej na hałas powyżej 60 dB narażone jest 15-25% ludności i obszaru województwa. W zagrożeniu hałasem największą rolę odgrywa hałas drogowy, a następnie kolejowy i przemysłowy. Bezpośrednie pomiary hałasu komunikacyjnego (drogowego) prowadzone od lat w miastach województwa wykazują przekroczenia norm hałasu, szczególnie wysokie wyniki Leq na poziomie 73-82 dB(A) w porze dziennej w sąsiedztwie znacznie obciążonych tras komunikacyjnych i centrów miast. 

Lepiej przedstawia się sytuacja na obszarach miejskich oddalonych od centrum oraz tras komunikacyjnych, a także na obszarach wiejskich i obszarach prawnie chronionych. Na terenach tych nie występują przekroczenia norm lub są one niewielkie.

W 2000 roku badania zagrożenia hałasem komunikacyjnym wykonano wzdłuż ciągów komunikacyjnych na terenie Przeworska i Jasła. Natężenie hałasu określono wartością dźwięku mierzonego w decybelach (dB) w charakterystyce korelacyjnej A. Do analizy wyników przyjęto średni równoważny poziom dźwięku – Leq dB /A/. W trakcie pomiarów analizie poddano także ruch kołowy na  badanych drogach. Wyniki badań przedstawiono w formie graficznej ( Jasło | Przeworsk ).

Mniejsze zagrożenie ludności i terenów stanowi hałas przemysłowy ze względu na jego związanie terytorialne - w bezpośrednim otoczeniu zakładów nie ma skupisk ludności. Niemniej stwierdza się jednostkowe przypadki przekroczeń dopuszczalnych poziomów hałasu tak dla pory dziennej jak i nocnej. W 2000 roku kontrolą WIOŚ objęte zostały 54 podmioty gospodarcze emitujące hałas do środowiska. 

W wyniku kontroli stwierdzono przekroczenie dopuszczalnych norm w 26 przypadkach (17 w porze dziennej i 9 w porze nocnej), w tym:
  1-5 dB   8 przekroczeń;
    5-10 dB 10 przekroczeń;  
  10-15 dB   5 przekroczeń;
   15 dB   3 przekroczenia.

Doraźną poprawę klimatu akustycznego w miastach można osiągnąć przez:

• obsadzenie roślinnością średnią poboczy jezdni, a w miejscach gdzie brak takich możliwości, ustawienie ekranów akustycznych,
• poprawę stanu nawierzchni ulic i tras komunikacyjnych,
• wymuszanie przez odpowiednie służby właściwego stanu technicznego pojazdów.   

Docelowym rozwiązaniem problemu nadmiernej uciążliwości hałasowej, ale także i emisji zanieczyszczeń komunikacyjnych, będzie wybudowanie obwodnic kierujących ruch poza gęsto zabudowane obszary miast.

Część obwodnic zostanie wybudowana w ramach planowanej budowy autostrady A4 (miasta Ropczyce, Rzeszów, Przemyśl) oraz krajowych dróg ekspresowych S-74 Piotrków Tryb.- Barwinek (miasta Tarnobrzeg, Stalowa Wola, Nisko). W województwie podkarpackim obwodnice miejskie posiadają jedynie Sędziszów Młp., Dębica, Sanok, Krosno. Projektowane obwodnice w planach zagospodarowania przestrzennego mają Przemyśl, Radymno, Jarosław, Przeworsk, Domaradz, Miejsce Piastowe, Dukla, Rymanów, Brzozów, Zagórz, Lesko, Głogów, Łańcut, Ropczyce, Leżajsk, Sokołów. Projektowane są tzw. duże obwodnice dla Jasła, Krosna i Sanoka