Ocena roczna jakości powietrza w województwie podkarpackim




2. INFORMACJE OGÓLNE


         Województwo podkarpackie leży w południowo-wschodniej części Polski. Od południa teren województwa zamyka granica państwowa ze Słowacją i w części z Ukrainą, a od wschodu z Ukrainą. Od zachodu i od północy sąsiaduje kolejno z województwami: małopolskim, świętokrzyskim i lubelskim.

W województwie występują źródła wód mineralnych. W połączeniu z czystym powietrzem i korzystnym mikroklimatem, sprzyja to lecznictwu uzdrowiskowemu w Iwoniczu, Rymanowie, Polańczyku i Horyńcu Zdroju.
         Ziemie województwa przez wieki były obszarem styku narodów, kultur i religii. Stąd wywodzi się niepowtarzalna barwa oraz różnorodność dziedzictwa kulturowego regionu. Dobra infrastruktura turystyczna (szlaki turystyki pieszej, rowerowej, konnej oraz wodnej) zachęca do uprawiania turystyki kwalifikowanej. Przyjemny wypoczynek zapewnią liczne ośrodki wypoczynkowe, rozwinięta sieć gospodarstw agroturystycznych oraz infrastruktura rekreacyjno-sportowa.




2.1. Położenie, obszar, topografia

         Województwo podkarpackie zajmuje powierzchnię 17,9 tys. km2, co stanowi 5,7 % powierzchni kraju. Obszar województwa rozciąga się od 49o00' do 50o49' szerokości geograficznej północnej i od 21o08' do 23o33' długości geograficznej wschodniej. Rozciągłość województwa z południa na północ wynosi 201 km, a z zachodu na wschód 172 km. Ogólna długość granic wynosi 904 km. Wschodnią granicę województwa stanowi granica państwa z Ukrainą (235 km), południową granica państwowa ze Słowacją (131 km), od zachodu województwo graniczy z województwem małopolskim (175 km), od północnego zachodu z województwem świętokrzyskim (81 km) i od północnego wschodu z województwem lubelskim (282 km).
         Najwyżej położonym punktem w województwie jest szczyt Tarnica (1348 m n.p.m.) w Bieszczadach, a najniżej - ujście Sanu do Wisły 140 m n.p.m. Najniżej położoną miejscowością jest miejscowość Wrzawy 150 m n.p.m.
         Województwo podkarpackie obejmuje swoim zasięgiem trzy odrębne krainy fizjograficzne. Prawie całą północną część województwa zajmuje nizina Kotliny Sandomierskiej, część środkową Pogórze Karpackie, natomiast część południową zajmują góry Beskidu Niskiego i Bieszczady.
         Obszar województwa podkarpackiego cechuje się znacznym urozmaiceniem ukształtowania terenu. Różnica między najwyższymi wzniesieniami na południu, a miejscami najniżej położonymi na północy wynosi około 1200 m.
         Kotlina Sandomierska jest obszarem na ogół wyrównanym, lekko pofałdowanym o wzniesieniach względnych rzędu kilku do kilkudziesięciu metrów i średnich wysokościach 200-250 m n.p.m.
         Całą środkową część Kotliny zajmuje Płaskowyż Kolbuszowski. Między Płaskowyżem Kolbuszowskim a progiem Pogórza znajduje się szerokie i płaskie obniżenie zwane Pradoliną Podkarpacką o średniej wysokości 190-220 m n.p.m.
          Pogórze Karpackie zajmuje część środkową województwa. Zaczyna się progiem wzniesionym 150-200 m n.p.m. ponad obniżeniami podkarpackimi i tworzy pas wzgórz łagodnych i szerokich, wyniesionych do około 350-550 m n.p.m. Przez Pogórze z południa na północ przebiegają doliny karpackich rzek Wisłoki, Wisłoka i Sanu.
          Beskid Niski rozciąga się od granicy województwa na zachodzie do Przełęczy Łupkowskiej na wschodzie. Stanowią go niewysokie pasma górskie o wysokościach do 850 m n.p.m. ze śródgórskimi obniżeniami.
          Bieszczady położone są w południowo-wschodniej części województwa, w klinie między granicami Ukrainy i Słowacji. Rozciągają się od Przełęczy Łupkowskiej (640 m n.p.m.) na zachodzie, do Przełęczy Użockiej (852 m n.p.m.) na wschodzie. Krajobraz Bieszczadów tworzą głównie pasma wzgórz i gór ciągnące się z północnego zachodu na południowy wschód. Największe wysokości osiągają w szczytach; wspomnianej już Tarnicy oraz Halicza i Bukowego Berda.
          W strukturze powierzchni województwa według stanu na dzień 1 stycznia 2002 roku - 54,2 % stanowiły użytki rolne, 38,2 % użytki leśne i grunty zadrzewione oraz zakrzewione, 2,7 % tereny komunikacyjne, 2,6 % tereny osiedlowe, 1,2 % wody, 1,1 % pozostałe tereny.
          Tereny miejskie w 2002 roku zajmowały łącznie obszar 105,8 tys. ha tj. 5,9 % ogólnej powierzchni województwa, przy wskaźniku krajowym wynoszącym 6,8 %, a tereny wiejskie 1686,8 tys. ha, co stanowiło 94,1 % powierzchni województwa. Powierzchnia ogólna terenów zabudowanych i zurbanizowanych wynosiła 98,8 tys. ha tj. 5,5 % powierzchni województwa.
          Cechą charakterystyczną województwa podkarpackiego są rozległe kompleksy leśne i duża powierzchnia obszarów przyrodniczych chronionych prawnie. Lasy zajmują powierzchnię 650,8 tys. ha, co odpowiada lesistości 36,3 %, wyraźnie wyższej od lesistości kraju wynoszącej 28,4 %.
Obszary o szczególnych walorach przyrodniczych prawnie chronionych zajmują 856,8 tys. ha, co stanowi 47,8 % powierzchni województwa. Wskaźnik ten jest wyższy od krajowego, który kształtuje się na poziomie 33,1 %. Strefy o dużych walorach naturalnych i krajobrazowych oraz ekologicznych występują głównie w południowej i południowo-wschodniej części województwa.
Obszary chronione to w szczególności:
  • Bieszczadzki Park Narodowy o powierzchni ponad 29 tys. ha.
  • Magurski Park Narodowy o powierzchni w granicach województwa 17,4 tys. ha.
  • 10 Parków Krajobrazowych.
  • 17 Obszarów Chronionego Krajobrazu.


2.2. Podział administracyjny, ludność

         Pod względem administracyjnym województwo w 2002 roku dzieliło się na 160 gmin, 21 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu (Rzeszów, Krosno, Tarnobrzeg, Przemyśl). Od 1 stycznia 2003 roku liczba gmin zmniejszyła się o gminę Szerzyny w powiecie jasielskim. Gmina ta o powierzchni 82 km2, licząca ponad 8 200 mieszkańców przeszła do województwa małopolskiego.
         Województwo podkarpackie należy do słabiej zaludnionych. Zamieszkuje go 2 131 368 ludności tj. około 5,5 % ludności Polski. Taki potencjał ludnościowy stawia województwo na 9 miejscu w kraju. Z gęstością zaludnienia 119 osób/km2 województwo znajduje się poniżej średniej krajowej wynoszącej 124 osoby/km2.
Ludność rozmieszczona jest na terenie województwa nierównomiernie. Największa gęstość zaludnienia występuje w miastach i pasie środkowym, najmniejsza w części południowej i wschodniej województwa. Najludniejsze powiaty to: łańcucki (173 osoby/km2), dębicki (172 osoby/km2), mielecki (154 osoby/km2), rzeszowski (139 osób/km2) i stalowowolski (138 osób/km2). Najsłabsze zaludnienie występuje w powiatach: bieszczadzkim (20 osób/km2), leskim (32 osoby/km2), lubaczowskim (44 osoby/km2) i przemyskim (60 osób/km2).
Ludność zamieszkuje w 45 miastach i w ponad 2150 miejscowościach wiejskich. Największym ośrodkiem miejskim i stolicą województwa jest Rzeszów liczący ponad 162 tys. mieszkańców. Jest on równocześnie centrum gospodarczym, naukowym i kulturalnym, świadczącym usługi o znaczeniu ponadregionalnym w zakresie szkolnictwa wyższego i nauki, kultury, wyspecjalizowanego lecznictwa i komunikacji. Swoje siedziby mają w tym ośrodku wojewódzkie władze administracyjne i sądownicze.
W grupie miast o ludności od 50-100 tys. znajduje się Stalowa Wola (71,3 tys), Przemyśl (67,9 tys.), Mielec (64,1 tys.) i Tarnobrzeg (51,2 tys.), a w grupie miast od 30-50 tys. mieszkańców: Krosno (48,8 tys.), Dębica (49 tys.), Jarosław (41,8 tys.), Sanok (41,2 tys.) i Jasło (38,8 tys.). Pozostałe miasta liczą do 30 tys. mieszkańców. W miastach zamieszkuje 871,9 tys. osób tj. 41 % ogólnej liczby ludności, zaś na wsi 1259 tys. osób tj. 59 %.
Niski wskaźnik urbanizacji na poziomie 41 % świadczy o rolniczym charakterze województwa, stanowi cechę charakterystyczną sytuacji demograficznej i powoduje, że na obszarach wiejskich występuje największy przerost zasobów ludzkich.
          W ogólnym stanie ludności mężczyźni stanowią 49,1 %, kobiety 50,9 %.
Średnio na 100 mężczyzn przypadają 104 kobiety. W miastach wskaźnik ten wynosi 108 a na wsi 101 kobiet.
          Charakterystycznym zjawiskiem w dziedzinie stosunków społecznych jest także większa niż średnia w kraju prężność demograficzna, przejawiająca się w większym przyroście naturalnym. Przyrost naturalny w województwie podkarpackim na 1 000 ludności wynosi 1.9.
          Pod względem struktury wieku mieszkańców - podkarpackie jest województwem stosunkowo młodym. Wskaźnik ludności w wieku przedprodukcyjnym wynosi 26,1 %.
Ludność w wieku produkcyjnym stanowi 59,6 % a w wieku poprodukcyjnym 14,3 % ogólnej liczby mieszkańców.
         Województwo zajmuje siódme miejsce w kraju pod względem rozmiarów bezrobocia. Liczba zarejestrowanych bezrobotnych wynosi ponad 195 tys. osób tj. 6,3 % ogółu bezrobotnych w kraju. Największa stopa bezrobocia rejestrowanego występuje w powiatach: bieszczadzkim, leskim, brzozowskim i niżańskim.


2.3. Przemysł, główne źródła emisji

         Województwo podkarpackie jest regionem rolniczo-przemysłowym. Ze względu na poziom i efektywność rozwoju, nasycenie infrastrukturą i poziom życia zaliczane jest do województw słabiej rozwiniętych. Pod względem wielkości PKB na jednego mieszkańca województwo zajmuje 14, a pod względem poziomu przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto - ostatnie miejsce w kraju. Stosunkowo niska jest także liczba podmiotów gospodarczych na 1000 mieszkańców.
W sektorze publicznym funkcjonuje ponad 5100 podmiotów gospodarczych, w sektorze prywatnym około 130 tys. podmiotów.
          Ważną rolę w gospodarce województwa odgrywa przemysł. Udział produkcji przemysłowej w PKB regionu wynosi ponad 29 %. Produkcja ta stanowi także około 4,5 % produkcji przemysłowej kraju. Dominujące gałęzie przemysłu to przemysł elektromaszynowy, chemiczny i rolno-spożywczy. Inne ważne gałęzie to przemysł lotniczy, samochodowy, mineralny, lekki i meblarski.
W strukturze przestrzennej przemysłu można wyróżnić kilka układów. Jeden z nich rozwinął się wzdłuż Dołów Jasielsko-Sanockich i obejmuje ośrodki przemysłowe: Jasło, Krosno i Sanok. Drugi układ, przykarpacki - nawiązuje do linii komunikacyjnych wzdłuż granicy Pogórza Karpackiego i Kotliny Sandomierskiej i obejmuje duży ośrodek przemysłowy w Rzeszowie oraz takie ośrodki jak: Dębica, Ropczyce, Sędziszów Małopolski, Łańcut, Przeworsk, Jarosław i Przemyśl.
Układ ten stanowi równocześnie podstawę trójkąta dla dwóch układów biegnących wzdłuż Wisłoki i Wisły od Dębicy przez Mielec po Tarnobrzeg i wzdłuż doliny Sanu: Stalowa Wola, Nisko, Nowa Sarzyna, Leżajsk po Przeworsk.
          Do najważniejszych ośrodków przemysłowych, odgrywających dominującą rolę w życiu gospodarczym województwa zaliczyć należy: Rzeszów, Stalową Wolę, Dębicę, Mielec, Krosno, Przemyśl, Sanok i Tarnobrzeg.
         Rzeszów: jest największym miastem województwa i ośrodkiem przemysłowym z dominantą przemysłu elektromaszynowego i rolno-spożywczego.
Funkcjonują tu m.in.:
  • Wytwórnia Sprzętu Komunikacyjnego "PZL-Rzeszów" S.A. - producent silników lotniczych,
  • Elektrociepłownia "Rzeszów" S.A.,
  • Zelmer S.A. - producent sprzętu AGD,
  • Alima-Gerber S.A. - producent soków i odżywek dla dzieci,
  • ICN Polfa Rzeszów S.A. - producent farmaceutyków.
         Stalowa Wola: jest ośrodkiem przemysłowym wyspecjalizowanym w przemyśle metalurgicznym, maszynowym i energetycznym.
Głównymi przedstawicielami tych przemysłów są:
  • Huta Stalowa Wola S.A. z zakładami:
    • Metalurgicznym, Kuźnią, Odlewnią, Ciągarnią, Zakładem Zespołów Mechanicznych - jako Spółkami z o.o.
    • Elektrownia "Stalowa Wola" S.A.
         Dębica: jest wyspecjalizowanym ośrodkiem przemysłowym gdzie rozwija się przemysł gumowy, chemiczny, metalowy i spożywczy.
Funkcjonują tu m.in.
  • Firma Oponiarska "Dębica" S.A.,
  • Wytwórnia Urządzeń Chłodniczych "PZL-Dębica" S.A.,
  • Fabryka Farb, Lakierów i Klejów "Chemstal" sp. z o.o.,
  • TBD S.A.
W okolicach Dębicy w miejscowości Pustków działalność prowadzą Zakłady Tworzyw Sztucznych "Erg" S.A.
         Mielec:główną siłą sektora przemysłowego w tym ośrodku jest Specjalna Strefa Ekonomiczna "EURO-PARK Mielec", w której funkcjonuje wiele firm o zróżnicowanym charakterze produkcji i usług.
Jednym z ważniejszych zakładów w Mielcu są Polskie Zakłady Lotnicze Sp. z o.o., powstałe w wyniku restrukturyzacji WSK "PZL"Mielec.
Inne mieleckie zakłady zlokalizowane na terenie Specjalnej Strefy Ekonomicznej, których działalność może wywierać wpływ na stan zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego to:
  • Zakład Produkcji i Uszlachetniania Płyt Drewnopochodnych "KRONOWOOD" Sp. z o.o.,
  • Melnox Sp. z o.o.,
  • BRW Sp. z o.o.,
  • Onduline Productions Sp. z o.o.,
  • Termoorganika S.A.
Głównym źródłem energii cieplnej jest Elektrociepłownia "Mielec" Sp. z o.o.
         Krosno: jest największym krajowym ośrodkiem przemysłu szklarskiego z Krośnieńskimi Hutami Szkła "Krosno" S.A. - producentem szkła gospodarczego, technicznego i włókna szklanego.
W Krośnie i okolicy eksploatowane są złoża ropy naftowej i gazu ziemnego. Rozwija się przemysł meblarski.
Istotną rolę w gospodarce miasta odgrywają także producenci amortyzatorów, podwozi lotniczych i cystern do transportu materiałów płynnych.
Zakłady Urządzeń Naftowych "Naftomet" produkują urządzenia do eksploatacji ropy i gazu, konstrukcje stalowe, zbiorniki magazynowe i ciśnieniowe.
         Przemyśl: ważniejsze przedsiębiorstwa działające w tym ośrodku to:
  • Fanina - producent aparatury elektromechanicznej,
  • Zakłady Wyrobów Powlekanych "SANWIL" - S.A.,
  • Miejskie Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp z o.o. - Ciepłownia "Zasanie",
  • Zakłady Automatyki "POLNA" S.A. - zakład wyspecjalizowany w automatyce przemysłowej,
  • Zakłady Płyt Pilśniowych S.A. - producent płyt pilśniowych.
         Tarnobrzeg: do niedawna pełnił rolę ośrodka przemysłowego, opartego na górnictwie i przetwórstwie siarki. Transformacja systemu gospodarczego jaka miała miejsce po 1990 r., a także zmiana koniunktury na rynkach światowych zmieniła charakter miasta. Szybko zaczęły powstawać tu małe i średnie przedsiębiorstwa prywatne działające głównie w branży handlowej, usługowej i produkcyjnej.
W Tarnobrzegu zarejestrowanych jest około 5000 podmiotów gospodarczych. Ważnym wydarzeniem gospodarczym na tym terenie było utworzenie Specjalnej Strefy Ekonomicznej EURO-PARK "WISŁOSAN". Strefa ta obejmuje obszary w Tarnobrzegu, Stalowej Woli i Nowej Dębie. Stwarza możliwości do inwestowania w wielu branżach m.in. w budowlanej, maszynowej, metalowej, chemicznej, motoryzacyjnej i spożywczej.
W perspektywie, szczególnie po rekultywacji i turystycznym zagospodarowaniu terenów po kopalni siarki, Tarnobrzeg może stać się znaczącym ośrodkiem obsługi turystycznej.
          Inne miasta o znaczącej funkcji przemysłowej to: Jasło z Rafinerią "Jasło" S.A., Zakładami Tworzyw Sztucznych "Gamrat" S.A., Jedlicze z Rafinerią Nafty "Jedlicze" S.A., Nowa Sarzyna z Zakładami Chemicznymi "Organika Sarzyna" S.A., Leżajsk z Zakładami Piwowarskimi S.A., "HORTINO" Zakładem Przetwórstwa Owocowo-Warzywnego Sp. z o.o., Zakładami Przemysłu Tytoniowego Philip Morris S.A., Fabryką Maszyn Sp. z o.o., Jarosław z Zakładami Przemysłu Dziewiarskiego "Jarlan" i Owens Illinois Polska S.A., Sanok z Zakładami "AUTOSAN" S.A. i Sanockimi Zakładami Przemysłu Gumowego "Stomil-Sanok" S.A.
         W województwie podkarpackim podobnie jak w kraju, największym źródłem emisji zanieczyszczeń powietrza są procesy spalania paliw w energetyce, przemyśle, w transporcie i sektorze komunalno-bytowym.
         Szacuje się, że z procesów spalania paliw pochodzi 90 % emisji SO2 i tlenków azotu oraz 70-80 % emisji pyłów. W związku z rolniczym charakterem województwa, niskim stopniem zurbanizowania, słabym nasyceniem gospodarki infrastrukturą techniczną i niedużą, w porównaniu do innych regionów koncentracją przemysłu - emisja zanieczyszczeń powietrza jest niewielka. W bilansie zorganizowanej emisji zanieczyszczeń powietrza, decydująca jest emisja z 88 zakładów zaliczonych wg. GUS do szczególnie uciążliwych dla powietrza.          W 2001 roku wyemitowały one do powietrza łącznie ponad 3 mln ton zanieczyszczeń, co stanowi tylko 1,4 % krajowej emisji pyłów i gazów. Rozkład przestrzenny emisji zanieczyszczeń na terenie województwa jest zróżnicowany i związany z rozmieszczeniem dużych miast i ośrodków o funkcjach przemysłowych, ze stopniem urbanizacji i gęstości zaludnienia. Największa ilość zanieczyszczeń pyłowych emitowana jest do atmosfery w powiatach: mieleckim (619 t), stalowowolskim (527 t), sanockim (309 t), dębickim (240 t) i tarnobrzeskim (204 t) oraz w miastach: Tarnobrzeg (526 t), Przemyśl (333 t), Rzeszów (323 t) i Krosno (246 t). Największą ilość zanieczyszczeń gazowych (bez CO2) wytworzono i wyemitowano do powietrza w powiatach: stalowowolskim (10047 t), mieleckim (1658 t), jarosławskim (1104 t), dębickim (815 t) oraz w miastach Rzeszów (3039 t), Tarnobrzeg (2229 t), Krosno (1432 t) i Przemyśl (719 t).
         Pomimo, że w skali województwa, emisja zanieczyszczeń powietrza nie stanowi poważniejszego zagrożenia, to jednak ze względu na koncentrację w kilku ośrodkach, lokalnie jest dość znaczna i uciążliwa.          Sytuację pogarsza fakt, że w gęsto zabudowanych centrach starych miast nadal przeważa tradycyjny - piecowy system ogrzewania mieszkań i związana z tym tzw. niska emisja, albo ciepło dostarczane jest z małych kotłowni centralnego ogrzewania opalanych węglem i posiadających na ogół niskie kominy.
Problemy te ze szczególnym nasileniem występują w Rzeszowie, Przemyślu, Jarosławiu, Łańcucie i Krośnie. Zaznaczyć należy, że te źródła emisji są w znaczącym stopniu odpowiedzialne za stężenie pyłów i gazów w powietrzu w sezonie grzewczym i mogą doprowadzić do wystąpienia groźnego dla ludzkiego zdrowia tzw. smogu kwaśnego.
          W ostatnim czasie, wraz z rozwojem motoryzacji, narasta problem zanieczyszczenia centrów większych miast przez gazy emitowane z pojazdów mechanicznych.          Problem ten jest szczególnie dotkliwy w ciepłej porze roku, kiedy to w wyniku reakcji fotochemicznych może powstać silnie toksyczny tzw. smog utleniający. Główną przyczyną powstawania tego rodzaju smogu są emitowane z samochodów węglowodory i tlenki azotu. Ze względu na poziom emisji, 8 miast w województwie podkarpackim, zaliczonych zostało do miast o dużej skali zagrożenia środowiska emisją zanieczyszczeń do powietrza z zakładów szczególnie uciążliwych. Są to: Rzeszów, Stalowa Wola, Mielec, Dębica, Tarnobrzeg, Krosno, Jasło i Jarosław.



2.4. Ogólna charakterystyka warunków meteorologiczno-klimatycznych w 2002 roku na terenie województwa


         Zjawiska meteorologiczne zachodzące w atmosferze wpływają na kształtowanie się klimatu, definiowanego jako charakterystyczny stan atmosfery nad określonym obszarem w ustalonym przedziale czasu, a równocześnie wywierają istotny wpływ na procesy transformacji zanieczyszczeń w przyziemnej warstwie atmosfery. Do najważniejszych czynników kształtujących te procesy, zalicza się temperaturę powietrza, opady atmosferyczne i wiatry.
         Spadek temperatury powietrza powoduje wzrost emisji zanieczyszczeń powietrza z procesów spalania w systemach grzewczych w sezonie zimowym, zaś jej wzrost intensyfikuje procesy fotochemiczne, sprzyjając tworzeniu się zanieczyszczeń wtórnych - w tym ozonu.
         Opad atmosferyczny redukuje stężenia zanieczyszczeń powietrza wskutek ich wymywania. Brak opadów, szczególnie długookresowy, przyczynia się do wzrostu zanieczyszczenia, w tym zapylenia wtórnego.
         Wiatry z kolei, w zależności od prędkości i kierunku, sprzyjają generalnie rozprzestrzenianiu się zanieczyszczeń, czasem na bardzo znaczne odległości.
          Położenie fizyczno-geograficzne Polski, równoleżnikowy układ rzeźby terenu, którego wysokość stopniowo wzrasta od północy w kierunku południowym, swobodna równoleżnikowa wymiana mas powietrza, powoduje, że klimat Polski, określany jest jako klimat przejściowy, między klimatem oceanicznym Europy Zachodniej i klimatem kontynentalnym Europy Wschodniej.
         Ta przejściowość klimatu sprawia, że obserwuje się dużą zmienność i różnorodność stanów pogody w ciągu całego roku - co potwierdzają wyniki obserwacji meteorologicznych prowadzonych także na terenie województwa podkarpackiego.
          Klimat województwa podkarpackiego związany jest ściśle z ukształtowaniem powierzchni i podziałem fizjograficznym. Wyróżnić na tym obszarze można trzy zasadnicze rejony klimatyczne:
  • nizinny: obejmujący północną część województwa - Kotlina Sandomierska,
  • podgórski: obejmujący środkową część województwa - Pogórze Karpackie,
  • górski: obejmujący południową część województwa - Beskid Niski i Bieszczady.

         Nizinny klimat północnej części województwa charakteryzuje się dość długim i ciepłym latem, ciepłą zimą i stosunkowo niedużą ilością opadów. Przeciętna temperatura w ciągu roku wynosi tu około +8o C, zaś średnia temperatura dnia w ciągu lata kształtuje się w granicach +18oC, w ciągu zimy obniża się do -3o C. Liczba dni mroźnych w ciągu roku wynosi 40 - 55, zaś liczba dni z przymrozkami 90 - 110 dni. Przeciętna opadów jest tu najniższa w województwie i wynosi od około 600 mm w okolicach Tarnobrzega do 700 mm na Płaskowyżu Kolbuszowskim. Okres zalegania pokrywy śnieżnej wynosi 50 - 70 dni, a długość okresu wegetacyjnego 210 - 220 dni. W ciągu roku przeważają wiatry zachodnie.
         Klimat w rejonie Pogórza posiada charakter przejściowy między nizinnym a górskim. Średnia roczna temperatura dnia wynosi tu około +7oC, średnia temperatura dnia w ciągu lata kształtuje się na poziomie około +18o C, w ciągu zimy obniża się od -3o C do -5o C.
Mróz występuje tu w ciągu 50 - 70 dni, przymrozki 100 - 130 dni. Średnia opadów wynosi w części zachodniej 700 -750 mm, w części wschodniej 750 - 800 mm. Pokrywa śnieżna zalega 60 - 80 dni, a długość okresu wegetacyjnego 210 - 220 dni.
W ciągu roku przeważają wiatry południowo zachodnie.
          Obszar gór cechuje duża ilość opadów wynosząca 800 - 1000 mm. W niektórych partiach Bieszczadów ilość opadów może wzrastać nawet do 1150 - 1200 mm. Charakterystyczne jest, że ilość opadów w górach jest najniższa w ciągu zimy, a największa w okresie początków lata.
Pokrywa śnieżna w Beskidzie Niskim trwa 90 - 150 dni. W Bieszczadach pokrywa śnieżna może zalegać 150 - 200 dni. Liczba dni z mrozem wynosi ponad 80. Izoterma roczna kształtuje się na tym obszarze na poziomie +6o C. W ciągu roku występują głównie wiatry południowe.
          Województwo podkarpackie posiada stosunkowo dużo dni pochmurnych i w związku z tym warunki nasłonecznienia są raczej niekorzystne. Średnie nasłonecznienie w ciągu dnia trwa 3,5 - 4,5 godziny, w południowo - wschodniej części województwa jest nieco większe i wynosi około 5 godzin. W okresie zimowym czas trwania nasłonecznienia wynosi przeciętnie 1 godzinę dziennie.
          Podsumowując warunki klimatyczne w województwie podkarpackim, stwierdzić można ogólnie co następuje:
  • Klimat województwa jest klimatem przejściowym między klimatem oceanicznym i kontynentalnym.
  • Stosunki termiczne poszczególnych części województwa kształtują się pod wpływem napływu różnych mas powietrza i związanego z nim kierunku wiatrów, stopnia zachmurzenia i wzniesienia nad poziom morza.
  • Średnie temperatury roczne wahają się w granicach 6 - 8,5o C. Do najcieplejszych miejsc zaliczyć należy zachodnią część Kotliny Sandomierskiej. Najcieplejszym miesiącem jest najczęściej lipiec, najchłodniejszym miesiącem w roku jest styczeń.
  • Podobnie jak w całym kraju, od drugiej połowy lat osiemdziesiątych obserwuje się w warunkach klimatycznych wyraźne ocieplenie,
  • Opady atmosferyczne są tym czynnikiem klimatycznym, który wykazuje znacznie większą niż temperatura zmienność i są zróżnicowane przestrzennie.
  • Najmniejsze roczne sumy opadów notuje się w Kotlinie Sandomierskiej, a najwyższe w górach. Najniższe sumy opadów obserwowane są w styczniu lub lutym, najwyższe w miesiącach letnich.
  • W związku z ogólną cyrkulacją atmosferyczną, w województwie podkarpackim panującymi wiatrami są wiatry południowo-zachodnie, zachodnie i północno-zachodnie. W miarę posuwania się na wschód rośnie udział wiatrów wschodnich. Najczęstsze cisze występują w rejonie Przemyśla.
  • W wielu rejonach województwa podkarpackiego, w dolinach i górskich kotlinach występują znaczne odchylenia klimatyczne spowodowane lokalnymi mikroklimatami.
  • Bardzo mroźny i śnieżny przełom grudzień 2001/styczeń 2002.
  • Do zjawisk nietypowych w warunkach meteorologicznych, zaliczyć należy wyjątkowo śnieżną i mroźną zimę 2002/2003.

         Średnie wartości wybranych podstawowych parametrów meteorologicznych w okresach wieloletnich i w roku 2001 w Rzeszowie, przedstawiają poniższe tabele.

Tabela 1. Średnie miesięczne i roczne wartości temperatury powietrza i opadów w 2001 roku w Rzeszowie


Tabela 2. Opady atmosferyczne, prędkość wiatru, usłonecznienie w okresach wieloletnich oraz w 2001 roku w Rzeszowie


Tabela 3. Średnie temperatury powietrza w okresach wieloletnich oraz w 2001 roku w Rzeszowie




2.5. Podstawowe problemy w zakresie zanieczyszczenia powietrza


         Na tle przedstawionych danych można uznać, że do najważniejszych problemów w zakresie ochrony powietrza w województwie podkarpackim zaliczyć należy:
  • ograniczenie emisji zanieczyszczeń pyłowych i gazowych z punktowych źródeł energetycznych i przemysłowych. Realną szansą na osiągnięcie tego celu jest instalowanie w dużych źródłach emisji, nowoczesnych urządzeń do redukcji zanieczyszczeń i wprowadzanie, wszędzie tam gdzie jest to możliwe, zmian w procesach technologicznych. Za przyjęciem takich rozwiązań przemawia fakt, że na 88 zakładów szczególnie uciążliwych emitujących zanieczyszczenia powietrza, tylko 19 zakładów posiada urządzenia do redukcji zanieczyszczeń gazowych. Stopień redukcji tych zanieczyszczeń wynosi w województwie 25,4 %, a w kraju 45 %,
  • dalsze ograniczanie niskiej emisji z sektora bytowo komunalnego, poprzez wydatne zwiększenie stopnia centralnego uciepłownienia miast, bądź zmianę czynnika grzewczego na olej opałowy lub gaz ziemny, w lokalnych kotłowniach komunalnych,
  • osiągnięcie znaczącej poprawy w dziedzinie ograniczania negatywnych skutków motoryzacji. Jak do tej pory, szybkiemu rozwojowi motoryzacji, nie towarzyszy równie szybka rozbudowa sieci dróg oraz skuteczne i wyprzedzające działania usprawniające organizację ruchu. Stały wzrost natężenia ruchu pojazdów, szczególnie widoczny w większych miastach regionu, powoduje w tej sytuacji, coraz częstsze tworzenie się korków ulicznych i w efekcie wzrost emisji zanieczyszczeń komunikacyjnych (głównie tlenku węgla, tlenków azotu, węglowodorów, związków ołowiu oraz sadzy). Konieczna jest w związku z tym, w miarę szybka, realizacja programu budowy obwodnic na ważniejszych trasach komunikacji drogowej. Dotyczy to w szczególności Rzeszowa, Łańcuta, Przeworska, Jarosławia, Przemyśla, Jasła, Krosna, Sanoka, Kolbuszowej, Głogowa, Pilzna i Ropczyc,
  • dążenie w polityce lokalizacyjnej do takiego rozmieszczania inwestycji, aby do minimum ograniczać ich wpływ na stan aerosanitarny.